Henüz ABD-İsrail saldırganlığı yokken çok kutupluluğa şu eleştiri yapılırdı: "Çok kutupluluk halka ne kazandırdı, emekçilerin hayatını iyileştirdi mi?" ABD-İsrail saldırganlığıyla birlikte, bu kez çok kutupluluğa şu tür "sağdan eleştiri" gelmeye başladı: "Çok kutupluluk, ABD'nin dünyaya pervasızca yayılmasına zemin hazırladı." Sanırsınız ABD köşesinde sakin sakin duruyordu, Çin liderliğindeki Küresel Güney ülkeleri çok kutupluluk isteyerek ABD'yi kışkırtmış oldular! Gerçi "sağdan eleştiri" diyoruz ama bu yapılan aslında eleştiriden ziyade "fatura" çıkarmaktır, emperyalist ABD'nin saldırganlığına ve pervasızlığına gerekçe üretmektir. Diğer yandan medyamızda bolca yer alan "Konu petrol değil, konu demokrasi" yalanını, ABD'deki Amerikalılar bile savunamıyor. Zira ABD Başkanı Donald Trump'ın Venezuela'ya saldırdığı 3 Ocak'tan bu yana en büyük mesaisi, ABD'li petrol şirketlerinin yöneticileriyle Venezuela petrolünün nasıl paylaşılacağını tartışmakla geçiyor. "Çok kutupluluk, ABD'nin dünyaya pervasızca yayılmasına zemin hazırladı" diyenler de herhalde "Çin yuanla petrol almasa ABD saldırganlaşmazdı" diyecekler! Dün ABD'nin Irak'a saldırısına "Ama Irak'ta demokrasi yok" diye gerekçe üretip faturayı Saddam Hüseyin'e kesiyorlardı! Bugün ABD'nin Venezuela'ya saldırısına "Ama Venezuela'da fakirlik var" diye gerekçe üretip faturayı Nicolas Maduro'ya kesiyorlar.

Türkiye'de ise ülke yönetimindekiler iç siyasette yurttaşlara "Dünyada güçlü ülkeyiz" algısını yaymaya çalışırken yeni dünyanın ticaret haritasının çizildiği ve yeni işbirliklerinin geliştirildiği masalardan uzak kalıyorlar. Mercosur, Arjantin, Brezilya, Uruguay ve üyeliği askıda olan Venezuela ile kabul sürecinde olan Bolivya'nın oluşturduğu bir Güney Amerika serbest ticaret pazarı. Brüksel merkezli Forward 1919 Küresel Stratejik Danışmanlık başkanı ve uzun yıllardır AB politikaları konusunda uzman Kader Sevinç, AB'deki bu gelişmeyi duyurmaya çalışıyor Türkiye'ye. Türkiye açısından bu gelişmenin teknik bir ticaret başlığı olarak okunamayacağına işaret ediyor ve şunu vurguluyor: "Gümrük birliği nedeniyle AB'nin her büyük serbest ticaret hamlesi Türkiye'yi doğrudan etkiler. Bu anlaşma sanayi rekabeti, pazar erişimi ve jeopolitik konumlanma açısından stratejik bir meseledir. Artık proaktif bir vizyon zamanıdır." Halihazırda Türkiye'nin toplam ihracatının yaklaşık yüzde 40-41'i AB'ye yapılıyor. Buna karşılık AB, Mercosur'dan yıllık 100 milyar doların üzerinde ithalat gerçekleştiriyor. Mercosur ülkeleri dünya soya ihracatının yaklaşık yüzde 50'sini, sığır etinin yüzde 25'ini, şeker ve mısır ticaretinin önemli bölümünü kontrol ediyor. AB kendi tedarik zincirini Latin Amerika ile güçlendirirken Türkiye hâlâ 1996 tarihli bir metne bağlı. Türkiye 1996'dan beri güncellenmeyen AB-Türkiye Gümrük Birliği Anlaşması'na sıkıştı kaldı. Mercosur meselesi ise bize şunu söylüyor: AB pazarlık ediyor.

Fikret Muallâ'n ın hayatını "renk" diye anıyoruz ya; o rengin arkasında, ço ğu zaman b öyle bir tedirginli ğin tortusu var. Muall â 1903'te Moda'da do ğar. B öyle travmalar, bir çocu ğun karakterine " öfkeli bir kabuk" gibi oturur. Bazı anlarda bir "huysuzluk" değil; kendi yarasına verdiği bir cevap gibidir. Ayrıntılar farklı aktarılır; ortak olan şey şudur: Muall â'n ın d ünyas ında "polis" artık bir kurum olmaktan ç ıkar, bir g ölgeye dönü ş ür. Hayat, insanın elinden bir kere "g üven"i ald ı mı, onu geri vermekte cimridir. Paris'e gidişi biraz da bu y üzden bir "sanat yolculu ğu"ndan fazlasıdır; bir uzaklaşma denemesidir. 1939'da Paris'e yerleşirken, Abidin Dino'nun önerisiyle 1939 New York Dünya Sergisi'nin Türk Pavyonu için İstanbul konulu çal ışmalar yaptığı da anlatılır: Sanki doğduğu şehirle helalleşir gibi… Bu tezatın i çinde derin bir hakikat var: Muallâ renkleri "ne şeli olmak" i çin de ğil, hayata dayanabilmek i çin kullan ır. K â ğıt, Muall â'n ın h ükmedebildi ği tek coğrafyadır. 1954'te Dina Vierny'nin desteğiyle Paris'te ilk sergisini a çmas ı, g örünürlük e şiklerinden biridir; fakat g örünürlük her zaman huzur getirmez. Üstelik "büyük ressam" diye an ılan birinin, bir kadeh i çki ya da bir tabak yemek kar şılığında resim verdiği de bu hik âyenin ac ı par ças ıdır. Son perde Reillanne: 20 Temmuz 1967'de orada ölür. B öyle bak ınca Muall â'n ın hik âyesi, ba ştan sona bir "yer değiştirme" değil; bir "yara taşıma"dır: Moda'dan Beyoğlu'na, Beyoğlu'ndan Paris'e, Paris'ten bir kasabaya…

Trump' ın başdanışmanı Stephen Miller, CNN'de, Goebbels taklidi yaparken "Amerika Birleşik Devletleri -bu, aslında temelden gelen bir şey- çıkarlarımızı korumak için askeri gücünü bizim bölgemizde açıkça ve özür dilemeden kullanıyor. Biz bir süper gücüz, Başkan Trump döneminde bir süper güç olarak davranacağız"... "Dünya güç ile yönetilir, o da iktidar ile yönetilir" diyordu. Miller'in bu sözleri, Trump'ın New York Times söyleşisindeki "Beni ancak kendi ahlakım, kendi aklım durdurabilir; uluslararası yasalar umurumda değil" açıklaması aklıma, Hubris ve Nemesis kavramlarını, kendi zamanının süper gücü Atina ile küçük Melos adası arasındaki ünlü Melian Diyaloğu'nu getirdi. Atina'nın bu "güç zehirlenmesi" (Hubris) 12 yıl sonra bir Nemesis ile belasını buldu: Peloponez savaşları bittiğinde (MÖ 404) Atina teslim olmuştu; insanlığa demokrasi düşüncesini trajediyi hediye eden uygarlığı hızla çöküyordu. Atina'yı düşünürken 1990'ların sonunda neo-conlardan duyduğumuz, "ABD bir imparatorluktur, artık imparatorluk olarak davranacaktır"; "Realiteyi biz yaparız, size de yorumlamak düşer" zırvalarını anımsadım. Oysa, Project for New American Century (1998), başlıklı yaklaşık 70 sayfalık rapor, ABD'nin rakipsiz ekonomik üstünlüğünü kaybettiğini ama askeri olarak hâlâ rakipsiz olduğunu saptıyor, bundan sonra "üstünlüğünü korumak için askeri gücüne öncelik vermesi gerektiğini" savunuyordu. Birincisi: "Kurucu rapor" (Project 2025-900 sayfa) devleti yeniden yapılandırmayı planlıyor, 5000+ seçilmiş, düpedüz faşist bir kadro söz konusu. İkincisi, Miller CNN'de, "Sana bu konuşmayı yapıyorum, çünkü meseleyi yanlış bir çerçeveden ele alıyorsun. Sen hâlâ neoliberal çerçeveyle yaklaşıyorsun" diyordu.

" Ünlülere uyu şturucu operasyonu" başlığıyla manşetlere taşınan olaydan s öz ediyorum. Zira herhangi bir merkeze gidip "Bu bağımlılıktan kurtulmak istiyorum" dediğinizde, sizi tedavi etmeye çal ışıyorlar. Kullanman ın cezasının alt sınırı, TCK 191. maddeye g öre 2 y ıl. En önemlisi, 191. maddenin 2. f ıkrası i çeni cezaland ırmayı değil, tedavi etmeyi öncelemi ş. Uygulamada, i çen ki şinin ilk kez yakalanması şartıyla, "beş yıl s üreyle kamu davas ının a ç ılmasının ertelenmesi" şeklinde uygulanıyor. Gelelim Can Yaman meselesine... Can Yaman 1989 doğumlu bir oyuncu. 9 Ocak Cuma ak şamı, İstanbul'da arkadaşlarıyla eğlenmeye ç ıktı. Haber, medyada, "Can Yaman'ın üzerinden uyu şturucu madde ç ıktığı ö ğrenildi, g özalt ına alındı" şeklinde verildi. Arama yapt ı. Can Yaman'ı tanıdı. Yaman'ı bir değil tam iki kez aradı. S öyledi ğim olay, polisin resmi tutanağına da " Üzerinde bulunmu ş herhangi bir uyuşturucu madde yoktur" şeklinde ge çti. Polis, savc ının talimatı üzerine Can Yaman' ı g özalt ına aldı. 10 Ocak Cumartesi saat 13 civarında Emniyet'te ifadesi alındı, teste g ötürüldü, ard ından serbest bırakıldı. Bazı medya organlarında "Can Yaman aleyhinde daha önceki soru şturmalarda alınmış ifadeler olduğu" s öylendi. Ö ğrendim ki g özalt ı sonrası, Can Yaman'a 11 soru soruldu. Yaman, o iki soruya da "Kullanmadım, Adli Tıp raporunda da g öreceksiniz" şeklinde yanıt verdi. Ö ğrendim ki bug ün uçakla İtalya'ya d önecek Yaman, uça ğını bir g ün erkene al ıp d ün İtalya'ya d önmü ş. Programına bakıyorum: 13 Ocak'ta San Dokan dizisi ile ilgili ABD basınına r öportaj, 14 Ocak'ta İspanya'da El Turca dizisi tanıtımı, 15 Ocak'ta aynı diziyle ilgili basın toplantısı ve akşam İspanyol televizyonunda program, 16 Ocak yeni dizinin fotoğraf çekimleri... Ancak İtalya ve İspanya medyasını a ç ıyorum. O gece tesad üfen o kulüpte e ğlenmeye gitmese bambaşka haber olacak Can Yaman'ın, "T ürkiye'de uyu şturucu operasyonunda g özalt ına alındı" haberini başka dillerde manşetlerden okuyorum. S öylemeye çal ıştığım, "Usul esastan önce gelir" diye bildi ğimiz hukukun işleyişindeki yanlışlık. Yargının yetkilerini sınırını aşarak kullanması, " ünlüye göre" bazen ters bazen düz i şlemesi, operasyonların işleyişinin adaletin ruhuna aykırı olması, insanların sızıntılarla manşetlere taşınıp hayatlarının mahvedilmesi, "yanıltıcı bilgi" diye onu bunu g özalt ına aldıranların yanıltıcı bilginin kaynağı haline gelmesi vs. vs... Adalet bakanı yine "hukuk devleti" diyecek ama yaşananlar ço ğu kişiye uyuşturucu diye başlayıp eğlencenin baskılanmasına vardığını d ü ş ündürüyor. Nitekim Can Yaman' ın g özalt ına alındığı mek âna gidenler, "Olan bitenden sonra insanlar buraya gelip endi şelenmeden nasıl eğlenir" diye soruyor.

1970'te cumhurbaşkanlığına seçilen Allende, Latin Amerika'da seçimle işbaşına gelen ilk Marksist devlet başkanıydı. Aradan tam 53 yıl geçti; 3 Ocak 2026'da, Amerikan özel kuvvetleri Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu, eşi Cilia Flores ile birlikte kaçırıp ABD'ye götürdü. Asıl konu, bir ABD liderinin devlet başkanını kaçırdığı ülke için "Burayı artık biz yöneteceğiz" diyebilmesi. Şöyle sesleniyor insanlığa Jung, yarım asrı aşkın bir zaman önceden: "Mutluluk ve memnuniyet, aklın eşitliği ve hayatın anlamı; bunlar, bağımsız bireyler tarafından kabul edilmiş bir sözleşmeden başka bir şey olmayan ama diğer yandan sürekli olarak bireyi felç etmekle ve baskı altına almakla tehdit eden devlet tarafından değil, yalnızca birey tarafından deneyimlenebilir... Dönemin sosyal ve politik koşulları elbette büyük önem taşıyor ancak bunların bireyin gönenci veya üzüntüsü içindeki önemi, yegane belirleyici unsurlar olarak görülüp değerinden fazla kıymetlendirilmektedir... Artık her şey insana bağlı; insanın eline muazzam bir yıkım gücü verildi ve sorun, onun bunu kullanma arzusuna direnip direnemeyeceğidir." (Claire Dunne, "Ruhun Yaralı Şifacısı Carl Jung", çev. Murat Karlıdağ, Doğan Novus, 2022)

Çünkü sahada ne istediğini bilen, topu daha çok G.Saray'a bırakan ancak rakibinin rahat oyun kurmasını yaptığı baskıyla önleyen bir F.Bahçe izledik. Tedesco ligde 1-1 berabere kaldığı G.Saray maçının analizini çok iyi yapmış, dersine çalışmış. İkinci yarının belli aralıklarında Sarı-Kırmızılıların topla oynama oranları yüzde 80'e yakındı. Çünkü öyle bir pozisyon yok. Bunu sağlayan F.Bahçe'nin top rakibindeyken Guendouzi ve İsmail başta olmak üzere yaptığı ön alan baskısı, sahayı iyi parselleyip Barış-Sane-Yunus üçlüsüne boş alan bırakmamasıydı. Sarı-Lacivertliler topu kazandığında da Musaba ve Kerem'le G.Saray savunmasının arkasına doğru uzun koşular attı. Musaba ile Kerem, G.Saray'ın ortada Torreira-Lemina, geride Sanchez-Abdülkerim ile kurduğu hem ikili hem dörtlü blokları parçaladı.