Hastane işyerinde temizlik faaliyetlerini alt işveren olarak yürütüyoruz. Alt işverenlerin tescil işlemleri asıl işverenlerin e-Bildirge kullanıcıları tarafından e-Devlet uygulamalarında yer alan İşyeri Bildirgesi seçeneğindeki Tescillerim menüsü vasıtasıyla yapılmakta olup, alt işverenlerin NACE kodları da asıl işverenlerin e-Bildirge kullanıcıları tarafından sisteme girilmektedir. Temizlik faaliyetlerine ilişkin NACE REV.2.1 tablosuna bakıldığında, temizlik sektöründe faaliyet gösteren işyerleri yönünden yapılan işin niteliğine göre az tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta farklı NACE kodları olduğu görülecektir. Örneğin, "81.21.01 Binaların genel temizliği (uzmanlaşmış temizlik faaliyetleri hariç)" NACE kodunda tescil edilmiş işyerleri az tehlikeli sınıfta yer alsalar da "81.22.03 Nesne veya binaların (ameliyathaneler vb.) sterilizasyonu faaliyetleri" NACE kodunda tescil edilmiş işyerleri çok tehlikeli sınıfta yer almaktadırlar. Bu bağlamda hastane işyerinde temizlik faaliyetlerini yürüten alt işveren çalışanlarının kullanılmış bir şırınganın eline batması veya temizlik faaliyetleri sırasında mikrop kapma risklerinin bulunduğu dikkate alındığında, hastane işyerinde faaliyet gösteren ve temizlik faaliyetini yürüten alt işverenlerin 81.22.03 NACE kodunda yer alması gerektiğinden alt işveren tescil işlemeleri sırasında NACE kodu 81.22.03 olarak sisteme girilmelidir. Okurumuz Figen Hanımın sorusuna geldiğimizde hastane işyerinde temizlik faaliyeti yürütmesine rağmen az tehlikeli sınıfta tescil edilmiş alt işverenlik dosyasındaki NACE kodunun 81.22.03 olarak çok tehlikeli sınıfta güncellenmesi amacıyla bir dilekçe ile işyerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik merkezindeki işyeri tescil servisine müracaat ederek NACE kodunu güncellemesi gerekecektir.

"Taksit tutarı x Yıllık tecil faiz oranı x Gün sayısı/36.000" formülü vasıtasıyla hesaplanmakta olup, yıllık tecil faiz oranı mevcutta % 39'dur. Örneğin, 10/6/2026 tarihi itibariyle toplam 10.000.000 TL tutarındaki prim ve gecikme cezası/zammı borcu 72 ay süre ile tecil edilmiş bir işverenin ilk taksit olarak 10.000.000/72 = 138.889 TL'yi aynı gün ödediği varsayıldığında, 10/7/2026 vade tarihli 2. taksit için 30 günlük tecil faizi hesaplanacaktır. Bu durumda; 138.889 X 39 X 30/36.000 = 4.513,89 TL tecil faizi olmak üzere, 2. taksit tutarı 138.889 + 4.513,89 = 143.402,89 TL olacaktır. Bu durumda; 138.889 X 39 X 63/36.000 = 9.479,16 TL tecil faizi olmak üzere 3. taksit tutarı 138.889 + 9.479,16 = 148.368,16 TL olacaktır. 10/5/2032 vade tarihli 72. son taksit için ise 2160 günlü k tecil faizi hesaplanacaktır. Bu durumda; 138.889 X 39 X 2160/36.000 = 325.000,26 TL tecil faizi olmak üzere 72. taksit tutarı 138.889 + 325.000,26 = 43.889,26 TL olacaktır.

4857 sayılı İş Kanunun 63. maddesine göre ara dinlenme süresi, günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere; olarak verilmesi gerekir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 41. maddesine göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesi hükmüne göre günlük çalışma süresi 11 saati aşamayacağından, 68. maddenin belirlediği yedi buçuk saati aşan çalışmalar yönünden en az bir saatlik ara dinlenmesi süresinin, günlük en çok 11 saate kadar olan çalışmalarla ilgili olduğu kabul edilmelidir. (Yargıtay 9.HD.06.10.2020 T., E.2016/25450, K.2020/1066) 4857/68. maddeye göre ara dinlenme sürelerinin aralıksız olarak kullandırılması gerektiğinden işverenin tek taraflı olarak bu dinlenme sürelerini bölmesi mümkün değildir. Ara dinlenme süresinin günlük çalışma içinde belli bir zamanda amaca uygun şekilde kullandırılması gerekir. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliğine göre ara dinlenme süresi çalışma süresinden sayılmaz. Ayrıca işçinin ara dinlenme süresi içinde çalışmaya hazır durumda bekletilmesi halinde ara dinlenme süresinin kullanılmış sayılması mümkün bulunmadığından bu durumda çalışmaya hazır halde bekletilen sürelerin ara dinlenme süresinden sayılmaması gerekir. Çalışma sürelerine göre belirlenen ara dinlenme süresinin kullandırılmadığının veya eksik kullandırıldığının Çalışma Bakanlığı İş Müfettişlerince tespiti halinde İş Kanunu'nun 104. maddesi uyarınca 2026 yılı için 26.620,00 TL idari para cezası uygulanmaktadır.

Ayrıca 5510 sayılı Kanunun geçici maddelerinde yapılan düzenlemeler sonrasında 2012 ila 2015 yılı arasındaki ödenmemiş GSS primlerinin tahsilinden vazgeçildiğinden, 30 günden eksik prim günlerine ilişkin GSS primleri 30 güne tamamlatılan vatandaşların 2012 ila 2015 yılına ilişkin GSS prim borçları silinmiştir. 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli çalışanlar ile ev hizmetlerinden 10 günden fazla çalışan sigortalıların 25/2/2011 tarihinden sonraki sürelere ilişkin eksik günlerini borçlanma kapsamında ödemeleri mümkündür. Bu bağlamda, ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışıp, çalıştığı saat karşılığında ücret alanlar (eksik gün nedeni 07-Puantaj kayıtları) seçilenler 2016/Ekim ayından itibaren zorunlu GSS kapsamına alınmış olsalar bile, işverenlerince kısmi süreli iş sözleşmesi ibraz edilip eksik gün nedenleri 06-Kısmi İstihdam olarak değiştirilmediği sürece eksik günlerini borçlanma kapsamında tamamlamaları mümkün değildir. Bu bakımdan kısmi süreli çalışılan aylarda GSS prim borcu çıkartılmış olan vatandaşların bu süreler için borçlanma başvurusunda bulunacak olmaları halinde GSS prim borçlarını ödemeden %45 üzerinden mi, yoksa GSS primlerini ödedikten sonra %39 üzerinden mi borçlanma yapmalarının daha avantajlı olduğuna dikkat etmelerinde yarar bulunmaktadır. Diğer taraftan, 2015 ve önceki aylarda aylardaki GSS prim borçlarının tahsilinden vazgeçilmiş olması, ayrıca 2016/Ekim ve sonrasında kısmi süreli çalışmakla birlikte bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında olmaları nedeniyle GSS prim borcu çıkartılmayan vatandaşların bu süreler için borçlanma başvurusunda bulunmaları halinde, ödenecek GSS prim borçlarının bulunmaması nedeniyle beyan edecekleri kazancın % 39'u üzerinden prim borcu tahakkuk ettirilmesi gerektiği değerlendirilmekle birlikte, bu hususların SGK tarafından açıklığa kavuşturulmasında yarar bulunmaktadır.

İhale mevzuatına göre yaptırılan işlerden ve özel nitelikteki inşaatlardan dolayı yeterli işçilik bildiriminde bulunulup bulunulmadığına yönelik SGK tarafından yapılan asgari işçilik araştırma işlemlerinde 16/5/2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle bazı değişiklikler yapılmıştır. Örneğin 1.000 m2 yüzölçümünde ve 4-A yapı sınıf/grubunda bulunan bir binanın yapımına 2024 yılında başlanılıp 2026 yılında bitirildiği varsayıldığında, Yönetmelik değişikliği öncesinde 2025 yılı yapı yaklaşık birim maliyet tebliğinde yer alan 21.500 TL m2 maliyet bedeli esas alınarak; inşaatın toplam maliyeti 1.000 X 21.500 = 21.500.000 TL olarak hesaplanmakta ve SGK'ya da asgari 21.500.000 X 6,75 /100 = 1.451.200 TL tutarında işçilik bildirilmesi gerekmekte idi. Yönetmelik değişikliği sonrasında 2024 ve 2025 yılı yapı yaklaşık birim maliyet tebliğinde yer alan 15.300 ve 21.500 TL'nin aritmetik ortalaması esas alınarak; 15.300 + 21.500 = 36.800 36.800 / 2 = 18.400 TL m2 maliyet bedeli üzerinden 1.000 X 18.400 = 18.400.000 TL inşaatın toplam maliyet bedeli olarak esas alınacak, SGK'ya dai 18.400.000 X 6,75 / 100 = 1.242.000 TL işçilik bildirilmesi yeterli kabul edilecektir. Birden fazla birim maliyet bedelinin yayımlandığı yıllarda ise o yıl içerisinde yayımlanan son birim maliyet bedeli dikkate alınacaktır. Dolayısıyla işin başladığı süreçte alınan yapı ruhsatında farklı, bitirildiği süreçte alınan yapı ruhsatında farklı yapı sınıf ve grubunda tasnif edilmiş özel nitelikteki inşaatlar için yapılacak asgari işçilik araştırma işlemi sırasında inşaatın bitirildiği tarihte geçerli olan ruhsatta kayıtlı yapı sınıf ve grubu esas alınacaktır. Asgari işçilik araştırma işlemi re'sen yapılabilecek.

2026/13 sayılı SGK genelgesinde yapılan açıklamalara göre, 16/10/2025 veya sonrasında doğum yapmış ve geçici iş göremezlik ödenekleri 1/5/2026 tarihinden önce sona ermiş kadın sigortalıların 15/5/2026 tarihine kadar işverenlerine dilekçe ile başvurmaları halinde çalışmadıkları 56 günlük (8 haftalık) süreye ilişkin geçici iş göremezlik ödeneğinden yararlanmaları mümkündür. Bu sigortalıların ilave 8 haftalık analık izninden yararlanabilmeleri için işverenlerince "Çalışılmadığına Dair Bildirim Girişi (e-Vizite)" uygulamasında yer alan "7578 SY Kanun 56 gün Uzatma Başvurusu" seçeneği vasıtasıyla kadın sigortalının TC kimlik numarasının ve 8 haftalık analık izninin başladığı tarihin sisteme girilmesi gerekecektir. Ücretsiz izinde olması halinde 1/5/2026 ila 15/5/2026 arasında olmak kaydıyla dilekçe tarihi, Doğum sonrası analık izni bitip çalışmaya başlamış ise 1/5/2026 ila 15/5/2026 arasında olmak kaydıyla 8 haftalık analık iznini kullanmaya başlayacağı tarih girilmelidir. 16/10/2025 ve sonrasında doğum yapmış ve analık nedeniyle düzenlenen geçici iş göremezlik ödeneğinin sona ermesinin ardından yıllık ücretli izne veya doğum sonrası ücretsiz izne ayrılmış kadın sigortalı 15/5/2026 tarihine kadar 8 haftalık analık izni için işverene başvurduğu takdirde, başvuru tarihi itibariyle analık raporu (geçici iş göremezlik ödeneği) başlatılacağından yıllık ücretli izninin veya doğum sonrası ücretsiz iznin de başvuru tarihi itibariyle kesilerek 8 haftalık analık izninin başlatılması gerekecektir.

Evvelce, yemek kartına yüklenen ve yalnızca yemek hizmeti sunan yerlerde kullanılma imkânı olan yemek kartlarının tamamı prime esas kazançtan istisna tutulmuş iken 17/4/2026 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, sigortalılara ister nakden ödensin isterse yemek kartına yüklensin bir günlük yemek bedelinin 300 TL'si sigorta priminden istisna tutulacak, kalan kısmı ise prime esas kazanca tabi tutulacaktır. b) 17/4/2026 ila 30/4/2026 tarihleri arasında fiilen çalışılan süreler için, yemek parasının nakit ödendiği veya yemek kartına yüklendiği üzerinde durulmaksızın 300 TL'nin altında olan kısmı prime esas kazançtan istisna tutulacak, varsa 300 TL'yi aşan kısmı prime esas kazanca dâhil edilecektir. GES inşaatları için "12/5/2023" tarihinden itibaren, RES inşaatları için "11/3/2025" tarihinden itibaren ve inşaat fiilen tamamlanmadan önce düzenlenmiş olmak kaydıyla; geçerli ruhsatta kayıtlı toplam yapı inşaat alanı ile yapı sınıf ve grubu çarpımı sonucunda bulunan tutar inşaat maliyeti olarak dikkate alınacak ve asgari işçilik araştırma işlemleri denetime sevk edilmeksizin SGM'lerce sonuçlandırılacaktır. GES inşaatları için 12/5/2023, RES inşaatları için 11/3/2025 tarihlerinden sonra geçerli bir yenileme veya tadilat ruhsatı bulunmayan inşaatlara ait dosyalar, inşaat maliyetinin işyeri defter kayıtlarından tespiti amacıyla denetime sevk edilecektir.

Haliyle vadesi geçmiş prim ve İPC borcu bulunmayan işverenlere öncelikle sigortalının brüt kazancı üzerinden 05510 indirimi, ardından sigortalının asgari ücrete kadar olan kalan işveren hissesi prim oranı üzerinden (% 19,75 / %16,75'lik oran üzerinden) 14857 engelli desteği verilmektedir. Birden fazla SGK işyeri dosyası bulunan işverenlerin bir işyeri dosyasından dolayı vadesi geçmiş prim veya İPC borcu bulunsa bile, vadesi geçmiş borcunun bulunmadığı işyeri dosyalarından dolayı gerekli şartlar sağlanmış ise; "06111-Genç ve kadın işçi desteğinden", "05746- Ar-Ge desteğinden", "25225/55225- Kültür yatırım/girişim desteğinden", "03294-Sosyal yardım alanların istihdamı halinde verilen destekten" ve "02828- Sosyal hizmetlerden yararlanılanların istihdamı halinde verilen destekten" yararlanılması mümkündür. Bu durumda, bir veya birden fazla işyeri dosyasından dolayı vadesi geçmiş prim ve İPC borcu bulunmasına rağmen, başka bir işyeri dosyasından vadesi geçmiş prim ve İPC borcu bulunmayan işverenler, prim ve İPC borcu bulunmayan işyeri yönünden MUHSGK'da 06111- 05746-25225/55225-03294-02828 kanun numarası seçildiğinde, ikili teşvik uygulaması yapılmaksızın başka bir anlatımla 05510 kanun indirimi uygulanmaksızın yalnızca ilgili kanun numarasında belirtilen oranlar üzerinden prim teşvikinden yararlanabilmektedir. Ödeme vadesi geçmiş prim ve İPC borcu bulunan işyerlerinden dolayı ise 05510 kanun numarasında olduğu gibi MUHSGK'da 06111- 05746-25225/55225-03294-02828 kanun numarasının seçilmesine izin verilmemektedir. İşverenin Türkiye genelinde tescil edilmiş diğer işyeri dosyalarından dolayı prim ve İPC borcunun bulunması halinde ise 05510 kanun indirimi uygulanmaksızın yalnızca 16322/26322/36322 kanun numarasına ilişkin oranlar üzerinden prim teşviki verilmektedir.

Emekli aylığı başvurusu için Gelir, Aylık, Ödenek Talep Belgesinin SGK müdürlüklerine elden verilmesi veya iadeli taahhütlü olarak posta kanalıyla gönderilmesi mümkün olduğu gibi başvurunun e-Devlet uygulamalarından yapılması da mümkündür. Bağkur kapsamında hizmet süreleri ve bu sürelere ilişkin prim borcu bulunan sigortalıların SSK statüsünden aylık talebinde bulunmaları halinde, SGK müdürlüklerine doğrudan veya PTT kanalıyla gönderecekleri talep belgesi kabul edilmekte, ancak emekli aylıkları, Bağkur kapsamındaki prim borçlarını ödediği tarihi takip eden aybaşından başlatılmaktadır. Bu sigortalıların emeklilik talebini e-Devlet uygulaması üzerinden yapmak istemeleri halinde ise "Bağkur borcu nedeniyle e-Devlet üzerinden başvuru yapamayacakları ancak SGK müdürlüklerine başvuru yapabilecekleri" yönünde hata mesajı verilmektedir. SGK'nın geçtiğimiz günlerde yayımlandığı duyurusu ile sistemde meydana gelen arıza nedeniyle ödeme vadesi 31/3/2026 tarihinde sona eren kurum alacaklarının ödeme süresi 7/4/2026 tarihine kadar uzatılmıştır. Ne var ki bu süre uzatımı, vadesi geçmiş borçlara yönelik yapılmadığından, tahsis talebinde bulunmuş olmasına rağmen vadesi geçmiş Bağkur borcunu 31 Mart'ta ödeyemeyip 2 Nisan'da ödemek zorunda kalan vatandaşın derdine maalesef ki çare olmamıştır. Hani bu kapsamda kaç kişi vardır bilmiyorum ama bir kişi bile olsa bu vatandaşa, sistemden kaynaklanan arıza nedeniyle vadesi geçmiş borçlarını 1 ila 7 Nisan arasında ödediği için emekli aylığını Mayıs ayından başlatmak hakkaniyete uygun düşmeyecektir.

İlk defa sigortalı çalıştırılmaya başlanılacak işyerlerinde işyeri bildirgesinin e-Devlet uygulamalarında yer alan "İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)" seçeneği vasıtasıyla gönderilmesi gerekmekle birlikte işyeri bildirgesini düzenleyen kişi, işverenin kendisi, şirket ortağı veya yöneticisi olabileceği gibi işyerinin muhasebecisi veya çalışanı yahut bir yakını da olabilecektir. Söz konusu nakil durumlarında, işyerinin nakli nedeniyle düzenlenecek işyeri bildirgesinin, e-Bildirge kullanıcısı tarafından "İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)" seçeneği vasıtasıyla ulaşılan "Nakil İşyeri Bildirgesi Düzenle" seçeneği vasıtasıyla düzenlenmesi gerekmektedir. e-Bildirge kullanıcı değişiklik işlemlerine ilişkin başvurular e-Devlet uygulaması üzerinden "İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)" seçeneği vasıtasıyla ulaşılan "e-Bildirge Kullanıcı Değişiklik İşlemleri" seçeneği vasıtasıyla yapılabildiği gibi bir dilekçe ve eki e-Bildirge şifre başvuru formu, sözleşme ve noter onaylı vekaletname/imza sirküleri ile birlikte işyerinin bağlı bulunduğu SGK Müdürlüğüne kağıt ortamında başvurulması suretiyle de yapılabilmektedir. Söz konusu işlemlere ilişkin başvurular, e-Devlet uygulamalarında yer alan "İşyeri Bildirgesi (4/a lı Sigortalı Çalıştıranlar Yönünden)" seçeneği vasıtasıyla ulaşılan ekrandan "Değişiklik İşlemleri/Yeni Değişiklik" sekmeleri işaretlenerek yapılabilmektedir.

İnşaat sektöründe yaşanan bu durum karşısında kayıt dışı istihdamı önlemek amacıyla, bildirilen işçiliklerin inşaatın tamamlanması için yeterli olup olmadığı noktasında 5510 sayılı Kanunun 85. maddesi uyarınca "Asgari İşçilik" uygulaması yürütülmektedir. Asgari işçilik uygulamasında; inşaat maliyetine, Kurumca yayımlanan tebliğ ile belirlenen asgari işçilik oranının %25 eksiği uygulanarak bulunan "bildirilmiş olması gereken asgari işçilik matrahı" ile işverence "bildirilen prime esas kazanç matrahı" karşılaştırılmaktadır. Tamirat, tadilat ve tesisat gibi işlerde maliyetin ne şekilde hesaplanacağı 2011/13 sayılı Genelgenin 6.8 numaralı bölümünde açıklanmıştır. Daha da enteresan olanı Kurum, 2011/13 sayılı Genelgenin 6.8 başlıklı bölümünü revize ederken hemen altındaki "6.8.1" başlıklı bölümünde herhangi bir değişikliğe gitmemiştir. Birinci paragrafta "Tadilat işlerinde ilave m² artışı yoksa, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca tadilata dair birim maliyet bedelleri yayımlanmamıştır" diyerek doğru bir açıklama yapmışken, hemen altındaki paragrafta "Ruhsatta tadilatın metrekare bilgisi varsa git Bakanlığın yayımladığı birim maliyeti esas al" diyerek bir önceki paragraftaki açıklamayı yok saymaktadır. Kaldı ki, yeni inşaatlarda maliyetin %6,75'i üzerinden asgari işçilik hesaplanırken, tadilatta maliyetin %9,75'i üzerinden hesaplanmaktadır! Ayrıca 5510/85. maddeye istinaden tadilat işlerinde maliyetin ne şekilde hesaplanacağının "Genelge" ile değil, "Yönetmelik" ile belirlenmesi şarttır. Genelgenin 6.8.1 ve 6.8.2 numaralı bölümlerine baktığımızda, Kurumun bulduğu yöntemin çözüm bulmaktan ziyade daha da büyük sorunlara neden olduğu görüyoruz.

Kadın sigortalının analık hali nedeniyle doğum öncesi çalışamaz raporu aldığı ancak rapor onayının e-Vizite uygulamasından yapılamadığı süreler için muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde eksik gün nedeni 01-İstirahat girilmeli, kadın sigortalının maktu ücret karşılığı çalışması nedeniyle çalışmadığı günlerin ücretlerinin işverenince ödeniyor olması halinde ise İstirahat süresi içinde çalışmamıştır kutucuğu "Evet" olarak işaretlenmelidir. Doğumun gerçekleşmesinin ardından doğum öncesi ve sonrası süreler için düzenlenen Analık Çalışamaz raporları için rapor başlangıç tarihi ile rapor onayının yapılacağı tarih aralığı girilmek suretiyle "çalışmadı" olarak onaylanması halinde, girilen tarih aralığındaki geçici iş göremezlik ödeneği kadın sigortalının hesabına aktarılmaktadır. Bu durumda her ne kadar doğum öncesi için tekil gebelikte 56, çoğul gebelikte 70 günden fazla analık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi mümkün olmasa da sigortalının 56 veya 70 günden fazla istirahatli kaldığı sürelere ait geçici iş göremezlik ödenekleri "hastalık" sigortasından ödenecektir. Bu uygulama yalnızca 4/a (SSK) statüsündeki sigortalılara yönelik olup, 4/b (Bağkur) statüsündeki sigortalılar hastalık sigortasına tabi olmadıklarından doğumun sekiz veya on haftadan sonra gerçekleşmesi halinde bu süreleri aşan süreler için 4/b kapsamındaki sigortalılara geçici iş göremezlik ödeneği verilmemektedir. 26 veya 27 Şubat ise yeni işyerindeki prim gün ayısına 2 gün ilave edilmeli, işe giriş tarihi yazılmaksızın eksik gün nedeni 13-Diğer nedenler seçilmelidir.