Bu yüzden Amerikan sporlarının çoğunda oyunun içinde doğal görünen duraklamalar futbolda hep yabancı bir cisim gibi durmuştur. Bu yüzden Dünya Kupası'nda su molalarının bu kadar tartışılması şaşırtıcı değil. Futbolun kesintisiz doğasına yerleşen her ara, oyunun kimin tarafından ve ne adına düzenlendiği sorusunu yeniden açar. Su molası denildiğinde kulağa önce sağlık önlemi gibi geliyor. Buradaki asıl mesele, futbolun televizyona uygun hâle getirilmesi. Şimdi ise yayın, oyunun içine daha cesur biçimde giriyor. Bu durumun Amerika'ya özgü bir dayatma olarak okunması da meseleyi daraltıyor. Televizyon molası orada oyunun doğal parçalarından biri gibi işliyor. Su molası da bu geniş tablonun içinde düşünülmeli. Futbolun zamanı, yayıncının zamanına teslim ediliyor. Su molalarının sahadaki ilk etkisi, antrenörlerin oyuna müdahale imkânını artırması. Futbol, diğer büyük takım sporlarına kıyasla antrenörü maç sırasında daha sınırlı tutan bir oyun. Bu sınırlılık, futbolun güzelliğinin önemli bir parçasıdır. Çünkü sahadaki oyuncu, maçın içinde kendi aklını kullanmak zorunda kalır. Su molası bu dengeyi de değiştiriyor. Kontrol her zaman kalite anlamına gelmez. Su molalarına dair en hassas konu elbette oyuncu sağlığı. Yorgunluk oyunun içindedir. Futbolun dramatik yapısı buradan beslenir. Oyun daha steril hâle geliyor. Her şeyi en iyi fiziksel kapasiteye, en temiz pas kalitesine, en doğru taktik karara indirgediğinizde geriye daha parlak ama daha az kırılgan bir futbol kalır. Bu yüzden su molaları üzerine kopan tartışmayı yalnız üç dakikalık bir duraklama üzerinden okumak yetersiz kalır. Su molası bu yüzden küçük bir ayrıntı gibi görünse de geniş bir dönüşümün belirtisi. Oyuncu sağlığı için açılan kapıdan reklam giriyor, reklamın açtığı alandan antrenör giriyor, antrenörün müdahalesi oyunun iç sezgisini daraltıyor. Ortaya çıkan şey hâlâ futbol; ama futbolun hangi güçler tarafından biçimlendirildiğini görmek isteyenler için bu molalar önemli bir işaret taşıyor. Her duraklama bu ihtimâli azaltmaz; ama her yeni duraklama, oyunun kime ait olduğu sorusunu biraz daha görünür kılar. Aslında konuştuğumuz, futbolun zamanı üzerinde kimin söz sahibi olacağı.

Fakat Türkiye için daha da kritikti. Avrupa Şampiyonası'nda heyecan yaratan takımın enerjisinde de bu duygu vardı. Türkiye favori gibi davranmak zorunda kaldı ama favori gibi oynamaya hazır değildi. Yüzde 78'lik oran, sahada oyunun Türkiye tarafından yönlendirildiğini düşündürebilir. Çünkü Türkiye'nin topa sahip olduğu süre, ne Avustralya'yı ne de Paraguay'ı gerçekten geri koşturan, savunma çizgisini bozan, ceza sahasında panik yaratan bir süreye dönüştü. İki maçta toplam 62 şut çekip gol bulamamak, ilk bakışta şanssızlık gibi sunulabilir. "Top girmedi", "kaleci iyi günündeydi", "bir tane atsak maç açılacaktı" denilebilir. Bir takım 30'un üzerinde şut çekip rakip için tehlike hissi yaratamıyorsa, sorun bitiricilikten önce pozisyon kalitesindedir. Avustralya maçında da Paraguay maçında da Türkiye'nin hücumları benzer bir yere saplandı. Türkiye, sahanın hiçbir bölgesinde top kendisindeyken düzenli sayısal üstünlük kuramadı. Bu turnuvada Türkiye'nin oyununu bozan etkenlerden biri de fiziksel temasla kurduğu problem oldu. Türkiye'nin hücum hattı bu yüzden çok kırılgan göründü. Rakip 16 metre civarında bekliyorsa, arkasına koşu atılacak alan zaten sınırlıdır. Üstelik savunma çizgisi ceza sahasına gömülmüşken "arkaya sarkma" fikri, teoride kulağa doğru gelir ama pratikte sık sık ofsayt çizgisine çarpan bir temenniye dönüşür. Türkiye iki maçta da bu merkez ağırlığını kuramadı. Türkiye'nin topu kaleye yaklaştıramaması, bu eksikliğin sahadaki en görünür sonucuydu. Çünkü Türkiye bu turnuvaya bir hayli plansız görünerek veda etti. Kadro tercihlerinden ilk 11 seçimlerine, maç içi müdahalelerden oyun planının sürekliliğine kadar ciddi sorunlar vardı. Rakiplerin Türkiye'ye iyi çalıştığı açıktı. Avustralya da Paraguay da Türkiye'nin nerede sıkışacağını, hangi oyunculara ne kadar temas etmek gerektiğini, şutları hangi bölgelerden verdirmeyi kabul edeceğini biliyor gibiydi. Bu kadar çok şut çekilen bir maçtan sonra "pozisyon bulduk ama olmadı" demek kolaydır. Türkiye'nin turnuva öncesi atmosferinde bu tehlikeli rahatlık hissediliyordu. Burada ise mesele, Türkiye'nin kendi oyunsal sınırlarıyla yüzleşmesiydi. Dünya Kupası'ndan geriye kalan duygu bu yüzden ağır. Dolayısıyla Türkiye, ABD'den bir sonuçtan çok bir teşhisle dönmeli: Favori gibi oynamak istiyorsan, bunun antrenmanı, kadro yapısı, hücum repertuvarı ve zihinsel hazırlığı gerekir. Türkiye bunların hiçbirini yeterli süre boyunca yapamadı. Bu nedenle Paraguay yenilgisi, Montella ve bazı oyuncuların söylediği gibi asla bir şanssızlık değil. Türkiye, yirmi dört yıl sonra döndüğü Dünya Kupası'nda kendisini bu büyük sahneye ait hissettirecek tek bir dakika bile oynayamadı. İki maç sonunda geriye büyük reklamların, yüksek beklentilerin ve sahada karşılık bulmayan özgüvenin yorgunluğu kaldı.

Lionel Messi'nin Cezayir karşısında attığı üç golü yalnız skor kağıdına bakarak anlatmak kolay olurdu. Arjantin kazandı, Messi üç kez ağları buldu, dünya kupası tarihinin en yüksek gol sayısına bir adım daha yaklaştı. Bunların hepsi doğru; fakat Messi söz konusu olduğunda doğrular, çoğu zaman duygunun gerisinde kalır. Messi sahaya çıkmadan çok önce konuşulmuştu. Reklamlarda vardı, tanıtımlarda vardı, Amerika'nın bu Dünya Kupası'nı pazarlama biçiminde vardı. Bu durum bir yandan anlaşılırdı; futbolun son yirmi yılı Messi'siz anlatılamaz. Diğer yandan tuhaftı; çünkü artık 2022 finalinin Messi'sinden değil, 39 yaşına yaklaşan, kulüp futbolunun merkezinden uzaklaşmış, Inter Miami formasıyla daha gevşek bir ritmin içinde görünen bir oyuncudan söz ediyorduk. Messi'nin Amerika'daki yılları, onun futbolcu kimliğini ister istemez başka bir görüntüyle karıştırdı. Bir yanda hâlâ o kısa adımlarla savunmayı tartan, pas açısını daha top kendisine gelmeden gören oyuncu vardı. Böyle bir gürültünün içinde futbolcunun kendisi kaybolabilir. Hatta Messi gibi sahada en güçlü ifadesi sessizlik olan biri için bu daha da belirgindir. Arjantin'in rakibi Cezayir'di ama asıl mesele Messi'nin zamanla oynadığı maçtı. Kaleciden seken top, Messi'nin önünde uygun bir fırsata dönüştü. "Tamam," diyebilirdi, "Messi hâlâ orada, ama bu goller biraz da maçın ona açtığı kapılardan geldi." Sonra üçüncü gol geldi ve o aralık kapandı. Topu ceza sahasının dışında aldı. Rakip için tehlike tam da oradadır: Messi'nin fazla alana ihtiyacı yoktur. Messi bunu yıllar içinde yaptı. 2022'de Arjantin'i şampiyonluğa taşırken artık eski Messi değildi; ama eski Messi'nin bütün bilgisini daha ekonomik bir bedende toplamıştı. Evet, aynı oyuncu değil. Fakat Messi'nin futbol aklı hâlâ sahanın içindeki en hızlı şey. 2022'de Katar'da tamamlanan hikaye, Arjantin halkı için neredeyse kusursuz bir final gibiydi. Arjantin de Cezayir karşısına bu gerçekle çıktı. Buna rağmen takımın merkezi duygusal olarak Messi'den ayrı düşünülemiyor. Onun sahadaki varlığı, Arjantin'in oyun planından daha büyük bir anlama sahip. Fakat Cezayir maçında Arjantin'in görüntüsü bundan ibaret değildi. Arjantin, kupaya elindeki en güçlü hatırlatmayla girdi: Messi hâlâ sonucu değiştirebiliyor. Fotoğraf: AA Messi'nin Miroslav Klose'nin dünya kupası gol rekoruna ortak olması elbette büyük bir olay. Bu yüzden Messi'nin 16 gole ulaşması, matematiksel bir eşitlikten daha derin bir şey söylüyor. Futbol tarihinin en büyük oyun kurucularından biri, aynı zamanda dünya kupası tarihinin en yüksek gol sayısına ortak oldu. Cezayir maçındaki ikinci golü bunun küçük bir özeti gibiydi: Pozisyonun başında görünmeyen Messi, sonunda en doğru yerdeydi. Şimdi onun için yeniden "son dans" denecektir. Messi'nin gençliğine dönmesi değildi mesele. Kimse 2011'deki hızını beklemiyor. Messi'nin Cezayir'e attığı üçüncü gol, en çok bunu hatırlattı. Messi'nin hâlâ Messi olduğunu görmek, futbol hafızasının önemli bir bölümünün henüz müzeye kaldırılmadığını hissettiriyor. Zaman elbette işleyecek. Messi sahadaydı ve futbol, onun ayağında hâlâ tanıdık bir hisse kavuşuyordu.

Dünya Kupası bazen en çok beklenen maçlarda değil, kimsenin sonucunu zihninde büyütmediği karşılaşmalarda kendini gösterir. Yeşil Burun Adaları'nın İspanya karşısında aldığı 0-0'lık beraberlik böyle bir karşılaşmaydı. Dünya futbolunun en güçlü oyun kültürlerinden birine sahip son Avrupa şampiyonu İspanya, topu ne kadar kontrol ederse etsin karşısında dağılmayan, paniğe teslim olmayan, son metreye kadar mücadele eden bir takım buldu. Yeşil Burun için bu maç, Dünya Kupası'na katılmış olmanın sevinciyle sınırlı kalmadı; sahaya çıkıp rakibin üstünlüğünü kabullenmeyen bir takımın ilânına dönüştü. Bu il​​ânın merkezindeyse Vozinha vardı. Tam adıyla Josimar Jose Evora Dias, kendi ülkesinde uzun zamandır bilinen, saygı duyulan, millî takımın yolculuğuna yıllarını vermiş bir isimdi. Vozinha'nın İspanya karşısındaki performansı, geç gelen bir tanınmadan çok, yıllardır biriken emeğin tek maçta bütün dünyaya açılmasıydı. Vozinha maç boyunca yedi kurtarış yaptı, maçın adamı seçildi. Vozinha'nın yolu bu anlatıya uymuyor. Onun Angola'dan başlayıp Kıbrıs'a, Slovakya'ya, Moldova'ya ve Portekiz'e uzanan kariyeri büyük manşetlerle örülmemiş belki. Kariyerinin son bölümüne yaklaşan bir oyuncu için Dünya Kupası, geleceğe açılan geniş bir kapıdan çok geçmişin hesabının görüldüğü bir yer olabilir. Babası ona, 1986 Dünya Kupası'nda Brezilya formasıyla parlayan Josimar'dan esinlenerek bu adı vermiş. Düşünün; bir çocuğun adı, Dünya Kupası'nda izlenen bir futbolcudan geliyor; yıllar sonra o çocuk aynı turnuvada kendi ülkesinin en önemli figürlerinden biri hâline geliyor. "Vozinha", Kreol dilinde büyükanne anlamına geliyor. Fakat Dünya Kupası, güç hiyerarşisinin her maçta aynı sonucu üretmediği bir yer olduğu için hâlâ çekici. Bu açıdan Yeşil Burun'un aldığı sonuç, turnuvanın genişlemesine dair tartışmalara sahadan verilmiş güçlü bir cevaptı. Yeşil Burun bunu başardı. Son Afrika Uluslar Kupası elemelerinde kalede yerini kaybetmiş, Yeşil Burun da grubunu son sırada bitirmişti. Takım arkadaşlarının ısrarı ve Dünya Kupası hayâli onu içeride tutmuş. Kırk yaşındaki bir kalecinin Dünya Kupası'ndaki ilk maçında böyle bir performans göstermesi, gençlik fikrine fazlasıyla bağlı futbol dünyası için de iyi bir hatırlatma. Vozinha'nın hikâyesi bu sınıflandırmaları yumuşatıyor. Yeşil Burun'un İspanya karşısındaki beraberliği turnuvanın nihai sonucunu belirlemeyebilir. Buna rağmen Vozinha'nın bu maçı unutulmayacak. Çünkü Dünya Kupası'nın hafızası kupayı kazananlarla sınırlı kalmaz. Vozinha, maçtan sonra 18 yaşındaki hâline gurur duymasını söyleyeceğini belirtti. Sonra kırk yaşında Dünya Kupası'na çıkacak ve İspanya karşısında takımını ayakta tutacaktı. Vozinha'nın gözyaşları da tam olarak buradan geliyordu: Bir kalecinin kendi hayatıyla, ülkesinin futbol tarihiyle ve Dünya Kupası'nın beklenmedik ihtimâlleriyle aynı noktada buluştuğu an.

Avustralya, Türkiye'ye karşı tam olarak bunu yaptı. Türkiye ise maçın içinde rakibin ne istediğini gördüğü hâlde kendi oyununu yeterince değiştiremedi. Top maç boyunca Türkiye'de kaldı, oyun uzun süre Avustralya yarı sahasında geçti, şut sayısı kâğıt üzerinde etkileyici göründü. Oysa topa sahip olmak, rakibin dengesini bozmadığınız sürece bir üstünlük değil, oyunun dekoru hâline gelir. Türkiye'nin Avustralya karşısındaki âali de buydu. Rakip savunma bloku geriye yaslandı, alanları kapattı, merkezde kalabalıklaştı ve Türkiye'nin ne yapacağını büyük ölçüde tahmin ederek oynadı. Bu yüzden maçın en çarpıcı tarafı Avustralya'nın Türkiye'yi durdurması değildi; Türkiye'nin kendi hücumunu kendi elleriyle daraltmasıydı. Avustralya'nın savunma profili belliydi. Türkiye ise uzun süre bu gerçeğin tersine oynadı. Bir süre sonra bu ortalar hücum girişimi olmaktan çıkıp Avustralya savunmasının ritim bulduğu tekrarlar hâline geldi. Türkiye bu iki oyunun arasında kaldı. Hakan Çalhanoğlu, İsmail Yüksek, Orkun Kökçü ve Arda Güler gibi dört orta saha oyuncusu aynı anda sahadayken topun daha kaliteli dolaşması beklenirdi. Türkiye'nin topu ayağında tutma ısrarı, Avustralya'nın savunma konsantrasyonunu azaltmadı. Türkiye'nin hücum genişliği teoride vardı; pratikte yeterince çalışmadı. Sağda Zeki Çelik'in yüksek konumu ise sorunlu kaldı. Kenan Yıldız'ın ikinci yarının başında oyuna girdikten sonra top istemesi ve oyunu kendi tarafına çağırması, Türkiye'nin maç boyunca eksik kalan unsurunu hatırlattı: bire bir tehdit. Türkiye'nin sabırsızlaştığı her an Avustralya'nın planı daha da değer kazandı. Avustralya'nın uzun ve direkt toplarla tehdit oluşturacağı belliydi. Vincenzo Montella'nın Türkiye'ye kazandırdığı önemli şeyler var. Avustralya maçında bunların hiçbiri yeterince gerçekleşmedi. Bu maçtan çıkarılacak en tehlikeli sonuç, "çok şut çektik, top bizdeydi, golü bulamadık" rahatlığı olur. Türkiye'nin sorunu bitiricilikten ibaret değildi. Türkiye de uzun süre verilen alanlarla yetindi. Ceza sahası önü Türkiye'nin pas sahnesi oldu; ceza sahası içi Avustralya'nın kalesi gibi kaldı. Oysa Avustralya'nın amacı tam da buydu. Türkiye'nin oyuncu kalitesi hâlâ yüksek. Bu takım Avustralya'ya yenildiği için kötü bir takım hâline gelmedi. Fakat bu yenilgi, Türkiye'nin iyi takım olma iddiasının kendi kendine yetmediğini gösterdi. Vancouver gecesi bunu sert biçimde öğretti.

Futbolun büyük hikayeleri çoğu zaman oyuncuların, antrenörlerin, gollerin ve kupaların etrafında anlatılır. Oysa oyunun belleğinde en az insanlar kadar güçlü başka tanıklar da vardır: Stadyumlar. Bu yüzden her stat aynı değildir. Azteca tam olarak böyle bir stadyumdur. Onu diğer büyük statlardan ayıran şey, kapasitesi ya da mimarisiyle sınırlı değildir. Ama Azteca'nın başka bir ağırlığı vardır. Bir stadyumun efsane olabilmesi için büyük maçlara ev sahipliği yapması yetmez. Azteca'nın büyüsü biraz burada başlar. 1970'te Brezilya'nın dünya futboluna bıraktığı en parlak imgelerden biri orada tamamlandı. Pelé'nin kupayı kaldırdığı an, Brezilya'nın şampiyonluğundan öte, futbolun estetik bir vaat olarak kendini yeniden kanıtladığı andı. Sonra 1986 geldi. Zaten büyük stadyumları unutulmaz kılan şey de budur: Çelişkileri barındırabilmeleri. Bu yüzden Azteca'yı romantik bir mabet gibi anlatırken dikkatli olmak gerekir. Tam tersine, futbolun en eski gerilimlerinden birini açıkça gösterir: Halkın sahiplendiği anlam ile sermayenin biçtiği değer aynı yerde buluşur ama hiçbir zaman tamamen örtüşmez. İnsanların "Biz buraya yine eski adıyla sesleneceğiz" demesi, basit bir inat değildir. Azteca'nın hâlâ Azteca olarak anılması bu yüzden anlamlıdır. Azteca'nın Meksika tarihinde böyle bir yere oturması şaşırtıcı değildir. Bu yüzden Azteca, futbolun geçmişe dönük bir süsü değil; bugüne sorulmuş bir sorudur. Futbolu büyüten şey, sadece büyük organizasyonlar düzenlemek değildir. Azteca bunu defalarca başardı. Azteca da öyle duruyor: Yenilenmiş, ticari dünyanın baskısını üzerinde taşıyan, ama geçmişinden vazgeçmeyen bir futbol anıtı olarak. Perşembe günü dünya kupası yeniden kapısına geldiğinde, orada sadece bir açılış maçı oynanmadı. Azteca'yı büyük yapan da budur. Çünkü kimi stadyumlar maçlara ev sahipliği yapar; Azteca ise futbolun kendisine ev sahipliği yapmış yerlerden biridir.

Ama o turnuvayı asıl büyük yapan şey istatistikler değildir. Dünya Kupasının büyüsü biraz da buradadır: Futbolu izlediğimizi sanırız, oysa çoğu zaman kendi çocukluğumuzu izleriz. İnsanın "en iyi dünya kupası" dediği turnuva, çoğunlukla futbol tarihinin nesnel ölçülerine göre seçilmez. Çocukken futbol, sonuçları olan bir oyun olmaktan öteye geçer. Bu yüzden bir futbol maçı, sadece futbol maçı olarak gelir size. İki Dünya Kupası arasında insan neredeyse bambaşka birine dönüşür. Dünya Kupası bu yüzden çocuklukla büyüme arasındaki geçiş noktalarını işaretleyen büyük bir saat gibidir. 1970 Meksika'yı izleyenler Pelé'nin sarı formasını, 1982 İspanya'yı izleyenler Brezilya'nın yarım kalmış güzelliğini, 1986 Meksika'yı izleyenler Maradona'nın tek başına bir turnuvanın ruhunu değiştirmesini, 1990 İtalya'yı izleyenler turnuvaya eşlik eden şarkıların ve gece maçlarının yarattığı o hüzünlü atmosferi, 1998 Fransa'yı izleyenler Zidane'ın iki kafa vuruşunu, 2002'yi çocuk gözüyle yaşayanlar Türkiye'nin yarattığı heyecanı, uzak saatlerde oynanan maçları, okul sabahlarına karışan uykusuzluğu ve elbette Ronaldo'nun saç tıraşını unutamaz. Herkesin kupası biraz kendine aittir. Dünya Kupası hafızası yalnız maçlardan oluşmaz. Bir çocuk için Dünya Kupası, turnuvadan çok önce başlar. Dünya Kupası, futbol atlası kadar çocukluk coğrafyasıydı da. Dünya Kupası da bu değişimden payını alır. Çocukken uzak ülkelerin karşılaşması olarak gördüğümüz turnuva, yetişkinlikte dev bir endüstri, diplomatik bir vitrin, yayımcılar için büyük bir pazar, ev sahibi ülkeler için prestij alanı, sponsorlar için küresel sahne haline gelir. Aksine, sevginin biçimi değişir. Dünya Kupası kuşaklar arasında bitmeyen bir tartışma yaratır. Bu tartışmanın kazananı yoktur, çünkü herkes aslında aynı şeyi savunur: Kendi çocukluğunu. Bu isimler değişir, ama duygu aynı kalır. Dünya Kupası, her kuşağa "Ben bunu gördüm" deme hakkı verir. Bu yüzden Dünya Kupası hâlâ büyük bir sahne. İlk dünya kupamızın peşinden koşmamız boşuna değil. Ve biz, yaşımız kaç olursa olsun, ekranın karşısında aynı imkansız umuda tutunuruz: Bu kez belki o duygu geri gelir.

Beşiktaş'ın önündeki mesele artık tek başına antrenör seçimiyle açıklanamayacak kadar geniş. Kulüp, birkaç sezondur aynı döngünün içinde dönüyor: Büyük beklentiyle başlayan yazlar, kısa sürede kırılan umutlar, sezon ortasında değişen antrenörler, ardından "gelecek yıl" diye ertelenen planlar. Beşiktaş'ın son yıllarda saha içinde en çok eksikliğini hissettiği şey de biraz buydu: Tekrar edilebilir bir oyun. Beşiktaş, uzun süredir tek tek iyi oyunculara sahip olmanın iyi bir takım olmaya yetmediğini acı biçimde deneyimliyor. Italiano'nun ilk vaadi: Sahaya bir fikir koymak Italiano'nun Beşiktaş'a katabileceği ilk şey, netlik olacaktır. Bu netlik, "Her maç aynı dizilişle oynarım" türünden katı bir anlayış anlamına gelmez. Bu yapı, Beşiktaş gibi iç saha maçlarında rakibi kendi yarı alanına itmek zorunda kalan bir takım için değerli olabilir. Süper Lig'de Beşiktaş'ın karşısına çıkan takımların önemli bölümü, özellikle İstanbul deplasmanında geniş alan bırakmadan oynamayı tercih ediyor. Italiano'nun Beşiktaş'a en hızlı temas edebileceği alanlardan biri de baskı oyunu olacaktır. Beşiktaş'ın mevcut durumunda bu, hem fırsat hem risk anlamına geliyor. Bu nedenle Beşiktaş, Italiano'ya imza attırmayı düşünüyorsa transferi isim üzerinden yapmamalı. "Taraftarı heyecanlandıracak yıldız" refleksi yerine, hocanın oyununu taşıyacak profil arayışı öne çıkmalı. Beşiktaş'ın asıl ihtiyacı: Nostaljiden çıkmak Beşiktaş'ın antrenör tartışmaları uzun zamandır geçmişe dönerek yapılıyor. Çünkü bu tercih Beşiktaş'a şunu söyleme imkanı veriyor: "Biz artık geçmiş başarıları tekrar etmeye çalışmıyoruz; yeni bir takım inşa ediyoruz." Bu cümle kulağa basit gelebilir, ama kulübün son yıllardaki en büyük ihtiyacı bu. Bu noktada Önder Özen ile Italiano'nun ilişkisinin önemi artıyor. Beşiktaş'ın ihtiyacı her şeyden önce süreklilik duygusu. Italiano'nun Beşiktaş'a katabileceği en somut şeylerden biri oyuncu rollerini berraklaştırmak olacaktır. Bu, Beşiktaş'ın özellikle Orkun Kökçü gibi yaratıcı merkez oyuncularından daha fazla verim almasını sağlayabilir. Beşiktaş'ın ekonomik gerçekleri düşünüldüğünde bu çok kritik. Beşiktaş, Italiano'nun ülkesi dışındaki ilk deneyimi olacağı için, onun Türkiye'ye kültürel ve sportif uyum süreci buradaki kariyerinde kuşkusuz önemli olacak. Fakat yeni bir oyun kurulacaksa, sabır pasiflik anlamına gelmez. Sonuç: Italiano bir fırsat, garanti değil Vincenzo Italiano, Beşiktaş için heyecan verici bir ihtimal. Beşiktaş'ın bugünkü hali, yeni bir başlangıcı kaldırabilecek kadar yorgun; doğru başlangıç yapılırsa hızla ayağa kalkabilecek kadar da büyük bir potansiyele sahip. Fakat doğru futbol aklıyla desteklenirse Beşiktaş'a uzun süredir eksik kalan şeyi verebilir: Sahada ne yapmak istediğini bilen, rakibe göre savrulmayan, kendi oyununu kurmaya çalışan bir takım. Beşiktaş'ın önünde iki yol var. Beşiktaş'ın ihtiyacı yeni bir kurtarıcı hikayesi değil.

PSG'nin Arsenal karşısında kazandığı Şampiyonlar Ligi finali ikinci türe daha yakındı. Belki de PSG açısından bu kupayı değerli kılan tam olarak buydu. Çünkü büyük takımlar her zaman güzel oynayarak büyümez. PSG'nin bu finalde yaptığı şey biraz buydu. Finalin daha başında gelen Arsenal golü, maçın bütün duygusunu değiştirdi. Paris ekibi henüz maça yerleşemeden geriye düştü ve bir anda Arsenal'ın tam istediği oyunun içine girdi. Arsenal'ın planı açıktı. Topla büyümek, rakibi uzun süre baskı altında tutmak ya da finali kendi hücum zenginliği üzerinden kurmak istemiyordu. Daha çok bekleyen, alan kapatan, temas gücüyle oynayan, zaman zaman oyunu soğutan bir takım vardı sahada. Ama Arsenal'ın sorunu da burada başladı. "Peki top sende kaldığında ne yapacaksın?" Arsenal bu soruya güçlü bir cevap veremedi. PSG'nin son yıllardaki dönüşümü tam da böyle maçlarda daha görünür hâle geliyor. Büyük isimler, büyük maaşlar, büyük beklentiler vardı; ama bütün bu parlaklık bazen takım olma fikrini örtüyordu. Bu yeni PSG ise başka bir yere doğru ilerliyor. Bu finalde PSG kusursuz değildi. Kvaratskhelia'nın patlayıcılığı, Dembélé'nin tehdit gücü, Vitinha'nın oyunu yönlendirme becerisi sık sık Arsenal duvarına çarptı. PSG ise yeniden oyunun merkezine yerleşti. Fakat plan çalışırken bile Arsenal'ın eksikliği hissediliyordu: Oyunu öldürmek ile maçı kazanmak aynı şey değildir. Arsenal, savunma disiplininde etkileyici bir takım. Final boyunca "bir gol daha" fikrinden çok "bu skoru nasıl koruruz?" düşüncesi ağır bastı. 2006 finalinin izi hâlâ kulüp hafızasında dururken, bu kez başka bir sayfa açma şansı vardı. PSG artık Avrupa futbolunda gelip geçici bir parıltı gibi durmuyor. PSG bu kez herkesi büyüleyen bir futbol gösterisiyle kazanmadı; Avrupa'nın zirvesinde kalmanın gerektirdiği dayanıklılığı gösterdi. PSG yıldızların rastgele yan yana geldiği bir takım görüntüsünden uzaklaştı. PSG'nin üst üste ikinci kez Şampiyonlar Ligi'ni kazanması, Avrupa futbolunda önemli bir işaret. Uzun süre Real Madrid'in, Bayern Münih'in, Barcelona'nın, İngiliz devlerinin çevresinde kurulan güç haritasına Paris ekibi artık daha kalıcı bir biçimde yerleşiyor. Ama büyük paralarla kurulan her takım Avrupa'nın en zorlu gecelerinde ayakta kalamıyor. Arsenal ilkine yakındı, PSG ikincisine. Budapeşte'deki bu final, PSG için ikinci türe ait olabilir. Çünkü PSG o gece rahat kazanmadı. PSG artık kupayı kazanmış bir takım değil, tacını korumuş bir takım.

Pep Guardiola'nın Manchester City'den ayrılışı, bir antrenör değişikliğinden çok daha geniş bir anlama sahip. Fakat bu hikayeye yalnızca şampiyonluklar, rekorlar, puanlar ve kupalar üzerinden bakmak, Guardiola'yı anlamanın en kolay ama eksik bir yolu olur. Guardiola ise ayrılırken daha kırılgan, daha insani bir yerden konuştu. City ise zamanla başka bir şeye dönüştü: Guardiola'nın kendini sevilmiş, korunmuş, anlaşılmış hissettiği uzun bir ilişkiye. City'nin sahiplik yapısı, modern futbol ekonomisindeki yeri, kulübün finansal gücü ve etrafındaki tartışmalar bu dönemin gölgesinde durmaya devam edecek. Guardiola'nın mirası konuşulurken bu gölgeyi yok saymak mümkün değil. Buradaki asıl mesele zaten tam olarak bu gerilimde yatıyor: Guardiola, çağının en güçlü futbol aklını temsil ederken, aynı çağın en tartışmalı futbol düzenlerinden birinin de yüzlerinden biri oldu. Guardiola'nın pasa, pozisyona, sabra ve alan kontrolüne dayalı futbolu başlangıçta fazla müdahaleci, fazla kırılgan, fazla "laboratuvar işi" göründü. Farklı dönemlerde farklı City'ler izledik. Santrforsuz oynayan City, kanatları çizgide tutan City, bekleri iç koridora sokan City, John Stones'u orta sahaya taşıyan City, Haaland'la ceza sahasına daha doğrudan bakan City… Bu yüzden Guardiola'nın etkisi, kupalardan önce dilde aranmalı. Eskiden "risk" sayılan şeyler, zamanla oyunun olağan parçaları haline geldi. Bugün Premier Lig'de pek çok takımın doğal kabul ettiği bu davranışların yayılmasında Guardiola'nın City'sinin payı çok büyük. Guardiola'nın futbolunda sert bir disiplin var. City ise Guardiola'ya başka türlü bir mesafe verdi. Guardiola'nın "Zamanı geldi" hissi de böyle okunmalı. Yine de Guardiola'nın City mirasını bütünüyle duygusal bir veda hikayesine dönüştürmek doğru olmaz. City'nin sahadaki güzelliği ile kulübün temsil ettiği güç arasındaki gerilim, Guardiola döneminin en zor sorusudur. Guardiola'nın City'sini izlemek çoğu zaman büyüleyiciydi; aynı anda bu büyünün hangi koşullarda üretildiğini düşünmek de kaçınılmazdı. Guardiola'nın ayrılığı, Manchester City için yeni bir dönemin başlangıcı olacak. Bugün Avrupa futbolunda Guardiola'nın izleri her yerde. Guardiola'nın cevabı kusursuz olmayabilir; hatta içinde çelişkiler barındırdığı da kesin. Futbol tarihinin gördüğü en planlı antrenörlerden biri, en büyük kararlarını çoğu zaman kalbinin huzuruna bakarak verdi. Guardiola'nın City dönemi ileride iki farklı şekilde anlatılacak. Asıl Guardiola ise bu iki okumanın arasında bir yerde duracak: Oyunu güzelleştiren, oyunun kirli çağında yaşayan, futbolu kontrol etmeye çalışırken duygularını göz ardı etmeyen, başarıdan çok anlam arayan huzursuz bir futbol insanı. Guardiola'nın City'den ayrılışı da böyle bir an yarattı. Guardiola giderken geride bir takım, bir kupa koleksiyonu, bir futbol mirası bırakıyor.

Arsenal'ın yirmi iki yıl sonra gelen Premier Lig şampiyonluğu ikinci türden. Biraz da 2004'ten bugüne uzanan o uzun aralığa bakmak gerekir. Çünkü Arsenal bu şampiyonluğu bir sezon içinde kazanmadı. 2003-04 sezonu Arsenal tarihinin en parlak anılarından biri olarak kaldı. Thierry Henry'nin koşuları, Dennis Bergkamp'ın zarafeti, Patrick Vieira'nın otoritesi, Robert Pires'in ince ayarı, o takımın etrafında bir altın çağ duygusu yarattı. Çok büyük bir an, ondan sonra gelen her dönemi eksik gösterebilir. Arsenal uzun süre bununla yaşadı. Bir zamanlar ne kadar güzel oynadığını hatırlayan, ama bugünü o güzelliğin yükü altında ezilen bir kulüp gibi. Arsenal hâlâ iyi oyuncular çıkarıyor, zaman zaman güzel futbol oynuyor, bazı büyük maçlarda parlıyor, fakat uzun yarışın sonunda hep bir şey eksik kalıyordu. Arsenal yıllarca Wenger'in mirasına hem şükran hem de çaresizlikle bağlı kaldı. Çünkü 2004 yalnızca bir başarı değildi; zamanla bir mit haline gelmişti. Mikel Arteta'nın Arsenal'daki asıl işi belki de burada başladı. Arsenal'ı yeniden Wenger'in Arsenal'ı yapmaya çalışmadı. Arsenal zaman zaman dağınık, kırılgan, yönünü arayan bir takım görüntüsü verdi. Arsenal ise uzun süre ilk kez paniklemedi. Bu şampiyonluğu özel kılan noktalardan biri, Arsenal'ın onu eski Arsenal gibi kazanmamış olması. Arsenal bu kez tam da bunu yaptı. Bukayo Saka ise kulübün içinden çıkan bir yüz olarak bu hikayeye duygusal bir derinlik verdi. Saka'nın Arsenal'daki anlamı sahadaki üretiminden büyük. Eberechi Eze ve Viktor Gyökeres gibi yeni parçalar ise Arsenal'ın artık yalnızca gelişen bir takım değil, kazanmak için kadrosunu tamamlamayı bilen bir kulüp olduğunu gösterdi. Arsenal taraftarının yirmi iki yıllık bekleyişi, modern futbolda zaman duygusunun nasıl değiştiğini de anlatıyor. Arsenal'ın bekleyişi de böyleydi. 2004'ten sonra büyüyen bir kuşak, şampiyonluğu hatırlayarak değil, başkalarından dinleyerek öğrendi. Arsenal yıllarca "Sonunu getiremeyen takım" diye anıldı. Arsenal da bundan payını aldı. Arteta'nın takımı ise Arsenal'ın uzun bir yorgunluktan sonra nasıl yeniden sertleşebileceğini gösterdi. Şimdi ise mesele başka bir yere taşındı. Hele Arsenal gibi geçmişi ağır, beklentisi büyük, sabrı sık sık tükenen bir kulüpte hiç kolay kazanılmaz. Arsenal'ın hikayesi ise daha zahmetli. Arsenal için ikisi de geçerli. Bundan sonra Arsenal'ı başka bir sınav bekliyor. Fakat yirmi iki yıl sonra gelen bu şampiyonluk, Arsenal'a uzun süredir eksik olan şeyi geri verdi: Kendine inanma hakkını.

Beşiktaş'ın son yıllardaki asıl meselesi, kulübün kendine hangi aynadan baktığıyla ilgili. Zaten Beşiktaş gibi bir kulübün kendini küçük görmesi beklenemez. Ama büyük kulüp olmakla her sezon şampiyonluk yarışına hazır olmak aynı şey değil. Beşiktaş'ın bugün kabul etmekte zorlandığı gerçek tam da burada başlıyor. Beşiktaş son yıllarda çoğu kez bu ikisinin arasındaki farkı karıştırdı. Sonuçta ortaya tuhaf bir ara hal çıktı: Beşiktaş ne gerçek anlamda yarışabildi ne de geri çekilip güçlü bir takım kurma cesareti gösterebildi. Beşiktaş'ın büyüklüğü tartışma konusu değil. Çünkü her kriz, "Kim gelsin?" sorusuna sıkıştırılıyor. Sadece bu atama bile Beşiktaş'ın ruh halini anlatmaya yeter. Bunu teslim etmek gerekir. Şenol Güneş döneminde Beşiktaş, uzun süre sonra hem oyun hem kadro hem öz güven bakımından çok güçlü bir seviye yakaladı. Sergen Yalçın ise 2020-21 sezonunda, eldeki imkânlar ve o sezonun koşulları düşünüldüğünde, Beşiktaş'a unutulmaz bir şampiyonluk yaşattı. Beşiktaş'ın en büyük tuzağı burada. Beşiktaş kendini yeniden kuracaksa, önce "önümüzdeki sezon mutlaka şampiyon olmalıyız" baskısından kurtulmalı. Beşiktaş'ın cevabı burada saklı. Beşiktaş da bu hastalığa sık sık yakalandı. Beşiktaş'ın yeni dönemde yapması gereken ilk şey, antrenör isminden bağımsız bir futbol aklı tarif etmek. Sergen Yalçın ve Şenol Güneş, elbette Beşiktaş için değerli figürler; fakat Beşiktaş'ın önündeki büyük yeniden kuruluşun merkezinde durmaları kulübü rahatlatmıyor, aksine geçmişle bugünü birbirine karıştırıyor. Sergen Yalçın'dan 2020-21 sezonunun ruhunu her koşulda yeniden üretmesini beklemek doğru değil. Bu isimler, Beşiktaş tarihinin belirli dönemlerinde çok önemli roller oynadılar. Kulüp, "Bizi kim yeniden eski günlere götürür?" sorusunu bırakıp "Bizi bugünün futboluna kim hazırlar?" sorusuna geçmeli. Beşiktaş'ın ihtiyacı ikisi de değil. Beşiktaş'ın önünde karanlık bir tablo yok; dağınık bir tablo var. Beşiktaş'ın hâlâ güçlü bir taraftarı, büyük bir marka değeri, tarihsel ağırlığı, iyi kurulduğunda çok etkili olabilecek bir futbol ortamı var. Bugün Beşiktaş'ın cesareti, "Biz her zaman şampiyonluğa oynarız" demekte değil. Asıl cesaret, "Şu anda yeterince güçlü değiliz; ama üç yıl sonra en güçlü olmak için bugünden doğru adımları atacağız" diyebilmekte. Sergen Yalçın'ın da Şenol Güneş'in de Beşiktaş tarihindeki yeri hep duracak. Beşiktaş yine yarışır. Biraz acımasız, biraz serinkanlı, biraz da cesur biçimde. Çünkü Beşiktaş'ın yeniden büyümesi için önce kendi hatırasının gölgesinden çıkması gerekiyor.