Ancak yazılım dünyasının ve sistem mimarilerinin içinde geçen çeyrek asırlık tecrübem bana çok net bir şey gösteriyor: "Üretim" kavramının tanımı, sessiz sedasız ama kökünden değişti. Bugün veri merkezlerinin soğuk koridorlarında, algoritmaların karmaşık labirentlerinde ve işlemcilerin o sessiz ritminde yepyeni bir sanayi inşa ediliyor. Tam da bu yüzden, Avrupa Birliği'nin 3 Haziran 2026 tarihinde açıkladığı teknoloji egemenliği paketi sıradan bir bürokratik vizyon belgesi değil. Buna sadece "pazar payını koruma" çabası demek, meselenin derinliğini anlamamak olur. Akademide genç beyinlerle çalışırken veya sektörde karmaşık projelerin mimarisini kurarken hep aynı handikabı gözlemliyorum: Yeni bir teknoloji çıktığında müthiş bir heves ve adaptasyon hızıyla onu "kullanmaya" başlıyoruz. Aksine, "açık kaynağın" (open-source) o devasa gücünü arkana alarak, küresel bilgi birikiminin üzerine kendi özgün katmanını inşa edebilmektir. Açık kaynak yalnızca "bedava yazılım" demek değildir; kodun şeffaflığıdır, içinde arka kapı (backdoor) barındırmadığından emin olmaktır.

Sunuculuğunu Gizem Hatipoğlu ve Onur Büyüktopçu'nun üstlendiği eğlence ve yarışma ' Şanslı Pasaport', bugün başlıyor. Gizem Hatipoğlu da TV8'de yeniden geri döndü. Farklı etapları ve sürprizleriyle izleyici karşısına çıkacak olan ' Şanslı Pasaport', her Cumartesi ve Pazar günü saat 15.30'da TV8'de yayınlanacak. Geleneksel rap kalıplarını yıkan ve dinleyiciyle dertleşen, kendine has melodik tarzı ve dijital platformlardaki milyonlarca dinlenmesiyle müzik dünyasına adını altın harflerle yazdıran Blok3, kariyerinin 3. stüdyo albümü ' Kayıp Persona'yı yayınladı. Filmin oyuncu kadrosunda Engin Günaydın, Demet Evgar, Erdal Özyağcılar, Devrim Yakut, Ayta Sözeri, Fatih Artman, Gülse Birsel, Derya Karadaş, Şevket Çoruh, Devin Özgür Çınar, Deniz Hamzaoğlu, Su Kutlu, Erdal Cindoruk, Ünal Yeter, Batuhan Bozkurt Yüzgüleç, Kadir Çermik ve Yavuz Günal yer alıyor.

Eski Kültür ve Turizm Bakanı Tınaz Titiz, 31 Mayıs 2026 günü Serdar Akinan'la yaptığı söyleşide çarpıcı bir benzetme yaptı: Baş döndürücü bir hızla dönen dünyanın üzerinde kaynayan bir okyanus düşünün. İklim krizi, küresel güç mücadeleleri, demografik baskılar, ekonomik çalkantılar, teknolojik devrimler... Liderlik elbette önemli ama liderleri dalgaların sebebi sanmakla, onları dalgalar karşısında doğru manevraları planlayıp uygulayan kaptanlar olarak görmek arasında fark var. *** "Çark-ı felek" her zaman şans getirmez! Âl-i İmrân suresinin 140. ayeti toplumsal hayatın döngüsel karakterine işaret eder: Güç ve zaaf, yükseliş ve çöküş, bolluk ve darlık sürekli yer değiştirir. İnsanın akıl, öngörü ve stratejik düşünme becerileriyle başına geleceklere karşı tedbir alma imkânı her zaman vardır. Yusuf Suresi'ndeki kıssa, bunun güzel bir örneğidir: Yedi bolluk yılının ardından yedi kıtlık yılının geleceğini haber veren rüyayı yorumlayan Hz. Yusuf, bolluk yıllarında elde edilen ürünlerin önemli bir kısmının korunmasını sağlayacak bir yöntem bulur. Elbette Hz. Yusuf'a bildirilen gelecek bilgisi ilahî bir lütuftur. Krizler her zaman fırsatlarla birlikte gelecektir.

Demokratik sistemlerde siyasal rekabet, iktidar ile muhalefet arasındaki mücadele üzerinden şekillenir. Muhalefet yalnızca iktidara alternatif üreten bir siyasi aktör değildir; aynı zamanda iktidarın kendi içindeki gerilimleri dengeleyen, enerjisini dışa yönelten bir unsur olarak da işlev görür. Muhalefetin etkisizleştiği noktada siyasal mücadele sona ermez; yalnızca yön değiştirir. İktidarın dışındaki rakipler tasfiye edildiğinde, rekabet bu kez iktidarın içindeki gruplar arasında başlar. Bu durum "Muvafıkların Çatışması Doktrini" olarak tanımlanabilir; "bir siyasal sistemde muhalefetin etkisizleştirilmesi ölçüsünde, iktidar içindeki güç odaklarının çatışma ihtimali artar. Muhalefetin yokluğu istikrar değil, iktidar içi rekabetin derinleşmesini doğurur." Bu olgunun örnekleri tarihte çoktur. Robert Michels'in "Oligarşinin Tunç Yasası" da her örgütün zamanla kendi içinde ayrıcalıklı yönetici gruplar oluşturduğunu ve bu grupların çıkar mücadelesine girdiğini gösterir. Muhalefetin varlığı iktidar için tehdit değil, aynı zamanda koruyucu bir emniyet sübabıdır. Dış rekabetin sona erdiği yerde iç rekabet başlar. Bu nedenle siyasal tarihin öğrettiği temel ders şudur; Muhaliflerin tasfiyesi, siyasal mücadelenin sonu değildir.

Ancak bugüne kadar büyük ölçüde süreçler içerideki "yerli" dinamikler ile gerçekleşti. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın 10 Aralık 2002'de daha seçime bile girmeden Beyaz Saray fotoğrafıyla içeri verdiği mesajı bu çerçeveye oturtmak mümkün. Şimdi Türkiye'de en az 2002'deki kadar ağır bir vesayet dönemi yaşanıyor. Üstelik 2002'de askeri, bürokratik ve sınıfsal vesayet ile mücadele eden AK Parti'nin elinde olan sivil toplum ve basın desteği de büyük oranda anlamsızlaştırılmış durumda. Özellikle komşu ülkelerde olan bitenlere, değişen iktidarlara dair fikri olan, mümkünse "yükselen güç ve bölgenin abisi" Türkiye'nin diğer ülkelerdeki yönetimler üzerinde etkisi olmasını meşru, makbul ve hatta kimi zaman mecburi görenlerin mesele Türkiye'deki siyasi gelişmeler olunca dair dışarıdan yapıl(m)ayan açıklamaları yadırgaması en azından tutarsız. Diğer aktörler Türkiye'nin bu yaklaşımını ne kadar benimsiyor tartışılıyor. Üçüncüsü ise aslında cumhuriyetin kuruluşundaki "Yurtta sulh, cihanda sulh" söylemine benziyor. "Ben kimsenin işine karışmıyorum, siz de bana karışmayın. Böylece içeriyi dizayn ederken bir de dışarısı ile uğraşmayayım" motivasyonu. İç politikadaki antidemokratik uygulamalar ile jeopolitik denklemdeki Türkiye arasındaki makası yönetmek gerektiğinde dış aktörlerin tercihi doğal olarak güvenlik ihtiyaçları oluyor. Temmuz ayındaki NATO zirvesi öncesi Avrupalı aktörler Erdoğan'ın Trump'la olan ilişkisine ve ittifakın sürdürülebilirliği için Türkiye'nin konumuna önem atfediyor. ABD Başkanı'nın anti-demokratik uygulamaları makbul gördüğü, Avrupa'nın demokratik değerleri savunmak konusunda önce Arap Baharı'nda sonra İsrail'in Gazze ve İran'daki katliamlarında defalarca sınıfta kaldığı bir ortamda Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın tabiri ile herkesin kendi göbeğini kendisi kesmesi gerekiyor.

Sesi ve görüntüyü çoğaltabilen her cihaz insanın başına gelmiş en büyük afet niteliğinde artık. Geçen günlerde dünyanın önde gelen bilim insanları diğer canlılarla gelecekte kurulacak iletişim dili üzerine oldukça detaylı bir araştırma yaptıklarını duyurdular. Belli ki bu modellemeler denizlerin dibine kadar inecek. Çöl, dağ, kutup demeden her yeri gezecek. Oysa gökte bir başına ve sebepsiz yere rüzgar bile esmez bulut desen geçmez. Büyük oluştaki yüksek hiçlik bir makamdır fakat hergün türlü oldu bittiyle önümüze konulan cilalanıp parlatılan geçici şeyler yokluğun elementleridir. Gün doğumundan gün batımına her gün birbirine benzemeden doğup gelişen eşsizlikler insan denilen varlığın maharetleriyle gölgelenir. Dünyanın bir yeşil erik gibi bütün tazeliğiyle kütür kütür hayat vermesinin şiiri biliyoruz kimseyi tatmin etmiyor nicedir. Benzer halk yığınları benzer politik kahramanlar benzer yaşama biçimleri. Bir kaçınılmazlıktan dem vuran akıl tutulması. Meselâ, hareketleri, görüntüleri, yolları, hava alanlarını, plaj kenarlarını, marketleri hatta mezarlıkları gösterip dururlar dili açıklar. Onların çenesi olmaya çoktan teşne görünür ve görünmez nice akıl edici, cümle kurucu, dil dökücü, çenebaz, kalemşör, yoldaş, omuzdaş, paydaş ve ülküdaş vardır. Pek çok şeyin hiçliği üstüne düşünmek, tekrar ve tekrar dil dökmek borçtur.

En temel meselemizin, temel meseleleri çözememek olduğunu bir kez daha hatırlayalım. Yılları, on yılları kuşatan ve birlikte yaşanması zor ve maliyetli problemlerimizi çözemiyoruz. Sırtımızdaki ağır yükleri taşıyoruz, bedelini ödüyoruz, yılları kaybediyoruz ama çözemiyoruz. Şüphesiz insanlık için stratejik alanlardan birisi ve Türkiye'nin de bu istikamette imkanları geniş. Eğitim sorununu da çözemiyoruz. "Ev genci" diye bir kavram icat edildi bu ülkede. Tek bir teknoloji sektöründe dünya liginde olmayan ülke burası. Cumhurbaşkanı adayı da sadece "aday" olduğu için hapiste. Çözümsüz meseleler listesinde elde bir umut, çözüm süreci kaldı. Bu büyük meseleyi çözmek için mesai başlamışken muhalefeti hedefe koymak, muhalif liderleri hapse atmak gibi akıl almaz işler gösteriyor ki çözüm süreci asla tam bir çözüm getirmeyecek. Şu kadar senedir tek bir temel mesele çözülememişken, çeyrek asırlık kesintisiz iktidar da bu fırsatı heba etmişken hiç olmazsa Kürt meselesinde çözüm imkanını kaybetmeyelim.

Yanılgı, bir konuşmasında bir türlü "heterodoks" kelimesini söyleyemeyen dönemim Hazine Bakanı Nurettin Nebati'yi küçümsemekten kaynaklanıyor. Oysa, çelişki gibi gelebilir ama Tayyip Erdoğan'a 2023 seçimini kazandıran isim Nurettin Nebati'den başkası değil. Bunu ekonomiyi çok iyi yönettiği, refahımızı arttırdığı için başarmadı Nebati ama "Düzeliyoruz, kurtuluyoruz" algısını yarattı. O yılın sonunda Nurettin Nebati kasada döviz kalmadığını görünce Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı ikna etti ve "kur korumalı mevduat" adı verilen korkunç uygulamaya geçilmek zorunda kalındı. Nisan 2022'de yüzde 70 seviyesinde olan enflasyon yüzde 80'lere kadar tırmandı ama Kasım ve Aralık 2022'den itibaren hızla düşmeye başladı. Mayıs 2023'e, seçim ayına ulaştığımızda enflasyon yüzde 40'a inmişti. Esas önemli rakam geliyor: 2022 yılı sonunda Türkiye'de istihdam edilen, yani iyi veya kötü her ay maaş alabilen, düzenli bir geliri olanların sayısı 30 milyon 752 bin kişiydi. Hayır, 2023 seçiminde Türkler Nurettin Nebati refaha kavuştukları için Tayyip Erdoğan'a koşa koşa oy vermediler. Nurettin Nebati'nin ekonomiye verdiği hasarı 3 yıldır gidermeye çalışıyor Merkez Bankası da, Hazine Bakanı Mehmet Şimşek de. Oysa 2025 yılı biterken istihdam edilen insan sayısı 32 milyon 566 bin kişiydi. Az önce söyledim, 2022 sonunda Türkiye'de 30 milyon 752 bin kişi istihdam ediliyordu.

Atatürk, 1930'da İsmet İnönü ve Fethi Okyar ile kontrollü bir muhalefet partisi (Serbest Fırka) kurma fikrini tartışırken şunları söyler: "Bugünkü manzaramız aşağı yukarı bir diktatörlük manzarasıdır. Vakıa bir meclis vardır. Fakat dahilde ve hariçte bize diktatör nazarıyla bakıyorlar. (…) Halbuki ben cumhuriyeti şahsî menfaatim için yapmadım. Hepimiz fâniyiz. Ben öldükten sonra arkamda kalacak müessese bir istibdat müessesesidir. Ben ise millete miras olarak bir istibdat müessesesi bırakmak ve tarihe o suretle geçmek istemiyorum." (Osman Okyar-Mehmet Seyitdanlıoğlu, "Atatürk, Okyar ve Çok Partili Türkiye -Fethi Okyar'ın Anıları", İş Bankası Kültür Y., 2007, sh. 103-104) Serbest Fırka'nın akıbeti ayrı bir tartışma konusu ama Atatürk'ün gördüğü "manzara" karşısındaki hoşnutsuzluğu ve "Tarihe o suretle geçmek istemiyorum" demesi dikkate değer olmalı. Devamında şunu söylüyorlar mıdır: "Vardır ama Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçerek meclisin yürütmeyi denetleme yetkisini kaldırdık." Şunu da diyorlar mıdır: "Vakıa bir bağımsız yargı vardır ama bağımsız olduğuna da tarafsız olduğuna da hiç kimseyi inandıramıyoruz…" Sonra şunu da ekliyorlar mıdır: "Vakıa bir seçimli demokrasi var ama bu sahada da cumhuriyetin kuruluşundaki manzaradan ileri seviyede sayılmayız." Atatürk'ün bir muhalefet partisine ihtiyaç duyduğunda arkadaşı Fethi Bey'e ricada bulunup Serbest Fırka'yı kurdurması gibi bugün de ana muhalefet partisinin genel başkanı mahkeme tarafından tayin ediliyor. Dünyada benzeri olmadığı için "Türk tipi" dinilen yeni yönetim modeli çerçevesinde kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı, meclis denetimi ortadan kaldırıldı. "Güçlü iktidar, zayıf devlet" sonucunu doğuran bu modelin zaaflarının temel kaynağının kurumsallık başta olmak üzere demokrasi ve hukuk eksikliği olduğu ortada. Gelgelelim bugün "dahilde ve hariçte" görülen manzara, gelecek nesillere miras olarak bırakılmak istenebilecek bir hatıra değil.

​Bu konuyu Fenerbahçe'ye getirdiğimizde bu tartışma sadece bir nostalji ögesi olmaktan çıkıp, kulübün genetiğine işleyen bir formüle dönüşüyor: "Yıldız oyuncu getir, şampiyonluk gelsin; başarı gelsin, özgüven gelsin."Sarı-lacivertli camianın geçmişi bu formülün tuttuğu şaşalı dönemlerle dolu. 7 Haziran'daki başkanlık seçimine gün sayan Fenerbahçe, tam da bu "yıldız" formülünün ve vadettiği büyünün içerisine sıkışıp kalmış durumda. Aday kanadından Hakan Safi'nin "Luis Suarez ve Merih Demiral ile anlaştık" çıkışının ardından sözde kulüplerinden gelen peş peşe yalanlamalar geldi. Aziz Yıldırım geleneksel, güçlü, "büyük başkan" figürünü ve camianın genetiğini iyi bilen isimleri arkasına alarak rüzgarı estirmeye çalışıyor. Sosyal medya tarafı, "Mason Greenwood, Merih Demiral, başkan adayını takip etmeye başladı". Sporting CP Başkanı Frederico Varandas'ın, "Luis Suárez'in bonservis bedeli 80 milyon avro. Hakan Safi seçimi kazanır ve bu bedeli öderse oyuncuyu doğrudan alabilir. Bizimle görüşmesine bile gerek yok." sözleri de dikkat çekici bir çıkış olarak kayda geçti. Hedef açıklama ​"Bugün 350 milyon euro olan geliri 1 milyar euroya çıkaracağız. Real Madrid'in üstüne çıkaracağız." ​Bu hedef, Fenerbahçe'yi küresel bir dev haline getirme arzusudur ancak Türkiye Süper Lig gerçekleri (yayın gelirleri, kur farkı, ülke puanı) göz önüne alındığında, Real Madrid gibi küresel bir markanın gelir seviyesini aşmak kısa ve orta vadede ekonomik bir mucize gerektirir.