Şimdi ise sahnede yeni bir aktör var: yapay zekâ. Yapay zekâ savaş alanına girdiği anda, hız her şeyin önüne geçiyor. Çünkü artık savaş kararı, "geri dönülemez bir insan bedeli" hissiyle alınmıyor. Bugün büyük güçler yapay zekâyı savunma sistemlerine entegre ederken temel gerekçeleri aynı: Rakip yapıyorsa, ben de yapmak zorundayım. Fark şu: Nükleer silahlar kullanılmadıkça caydırıcıydı. Yapay zekâ ise kullanıldıkça gelişiyor. Bunların hiçbiri "kötü" olduğu için tehlikeli değil. Yapay zekâ, doğru kullanıldığında çatışmaları daha kısa sürede bitirebilir, sivil kayıpları azaltabilir, erken uyarı sistemleriyle büyük felaketlerin önüne geçebilir. Tarih bize şunu net biçimde gösteriyor: Hiçbir büyük yıkım "kötü niyet" etiketiyle başlamaz. Yapay zekâ bu süreci sadece daha hızlı, daha karmaşık ve daha az görünür hale getiriyor. Yapay zekâ bir araçtır.

Epey komik ve fazlasıyla trajik bir bölümdür, kitabın tamamı gibi... Şu satırlar, Selim'in intiharından sonra Turgut'un yana yakıla arayıp bulduğu kağıtlardaki bu biyografi çalışmasının genel ironik yapısını çok iyi özetler: "Evet! Turgut, tercümei halini yazan büyük müverrih Selim Işık'ın aksine, ilk tahsilini sokakta yapmıştı. Henüz üç yaşının baharındaydı. Güneşli bir günün sabahında, minimini Turgut, ilk defa sokağa çıkıyordu. Nasıl, minimini Newton, gene böyle güneşli bir günde, bahçesinde dolaşırken, başına düşen bir elma sayesinde yerçekimi kanununu bulmuşsa, Turgut da o gün, sokak, dolayısıyla hayat mücadelesi kanununu keşfetmişti. Evlerinin yanındaki boş arsada top oynayan çocukların arasına, yaşının verdiği teklifsizlikle sokulmaya çalışınca, beş yaşında kocaman bir sokak serserisinden ilk yumruğu yedi gözüne. Hidrostatik kanununu bulur bulmaz hamamdan fırlayan Arşimidis'in hızıyla geriye döndü ve annesine şikâyete koştu." (İletişim Yay., 8. Basım, 1992, s. 59) *** Oğuz Atay'ın yazım biçemini belki en iyi açıklayabilecek terim, Fredric Jameson'ın düşünce dünyamıza kazandırdığı 'diyalektik yazım tarzı'dır: En birbiriyle ilişkisiz gibi görünen unsurların bile, aslında tarihsel olarak nasıl da aynı gelişim/değişim çizgisini oluşturan noktalar olabileceğini gösteren, yüzeyin ardındaki derinliği işaret eden bir anlatım tarzı... Marxist edebiyat eleştirisinin son büyük isimlerinden Jameson, Marksizm ve Biçim adlı kitabında önerdiği bu terimin tarihsel gerekliliğini şöyle açıklar: "Engels, Balzac'ın çizdiği Fransız toplumunun tam bir tarihinden, 'ekonomik ayrıntılarda bile (örneğin, Devrimden sonra gerçek ve özel mülkiyetin yeniden dağıtılışı) zamanın profesyonel tarihçi, ekonomist ve istatistikçilerinin tümünden daha fazla şey öğrendim' şeklinde söz etmiştir. Gerçekten de, geleneksel olarak, Marksist yazın eleştirisi hem diyalektik yöntemin inceliklerine hem de Marksist sosyal ve ekonomik öğretiye uygun bir giriş sağlamıştır. Fakat çağdaş Marksist yazın eleştirisi, Engels'in içerikten öğrendiğinin, biçimin içersinde de geçerli olduğunu göstermek zorundadır." (Çev: Mehmet H. Doğan, YKY, İstanbul, 1997, s.29) Yazıyı alıntıya boğmak istemiyorum ama, Jameson'ın Adorno'nun Viyanalı entelektüellerin gelişiminden söz ettiği bir paragraf üstüne yaptığı şu saptamalar da 'diyalektik yazım tarzı'nı çok iyi tanımlar: "Avusturyalı karakterinin bir ruh çözümlemesi midir bu? Toplumun gerçekte üstesinden gelemediği çelişkileri imgesel alanda nasıl çözdüğüne değgin bir ibret dersi mi? Müziğin, simgesel mantığın ve parasal kağıtların biçemsel bir yan yana gelişi mi? Söz konusu metin bütün bunların hepsidir....Olan şey daha çok şu: göz açıp kapayıncaya kadar kısa bir süre içinde, birbirinden kopuk gerçekliklerin, başlangıçta birbirinden ne denli uzak görünürse görünsün, yine de bir şekilde birbiriyle karıştığı ve birbirine sarıldığı birleşmiş bir dünya, bir evren görüyoruz; bu evren içinde olasılığın egemenliği, kısa bir süre için, gözün ulaşabildiği her yerde bir çapraz ilişkiler ağına, geçici olarak zorunluluğa dönüşmüş olan olumsallığa odaklanıyor yeniden." (s.27) *** Oğuz Atay'ın tüm kitapları, diyalektik yazım tarzı örnekleri olarak okunabilir. Birinci Dragut'un yaşam öyküsünde şöyle bir ifade geçer örneğin: "Akıl hocası Makyavel'in bir köprüyü geçişi sırasında, karşısına birdenbire çıkan bir ayıyı, annesinin erkek kardeşi sıfatıyla selamlaması gibi, Turgut da, kuvvetli olduğu yerlerde ayıya ayı dediği halde, işine gelmeyince onunla bir akrabalık kurması..." (age, s. 60) Gördüğünüz gibi, Atay, Türkiye'de doğup büyüyen herkesin erken yaşlardan itibaren öğrendiği ve belli ölçülerde benimsediği bir deyimi -'köprüyü geçene kadar ayıya dayı demek'- tek bir cümlede farklı kültürel, sosyolojik ve felsefi katmanlarıyla çözümlüyor. İngilizce "Fake it 'til you make it" (hedefine ulaşana kadar numara yap) deyimiyle ya da 'takiye' kavramıyla akrabalık ilişkilerini, en fenası, bu deyimin bir toplumun yozlaşmış ahlak anlayışını, çarpılmış ekonomik ve politik kültürünü nasıl yansıtıyor olabileceğini henüz bilmiyordum.

En düşük emekli aylığı tamı tamına 1062 liralık "dokunuş" ile 20 bin TL oldu. "Durumun farkındayız ama sabır", "Ekonomik dengeler elvermiyor, kaynak yok", "kaynakları deprem bölgesine harcıyoruz" veya "emekli aylıkları az ama en azından düzenli ödeniyor, geçmişte aylarca ödenmiyordu" gibi gerekçelere sarılmalarından anlaşılıyor ki durumun vahametinin farkındalar. Dahası en düşük emekli aylığını resmi enflasyon kadar artırıp (%12,19) 18 bin 938 TL yapmaya cesaret edemediler. Ocak 2025'te tamı tamına resmi enflasyon kadar artırıp 14 bin 469 TL, Temmuz 2025'te de yine kuruşu kuruşuna kadar artırıp 16 bin 881 TL yapmışlardı. Emekli aylıklarındaki sefalet sadece bugünün konusu değil. İktidarda işçilerin deyişiyle "kurt-kuş-arı" koalisyonu vardı: MHP-DSP-ANAP Koalisyon hükümeti. 2000'li yılların başında sosyal güvenlik "en büyük kara delik, bütçeye yük" diyerek IMF tandanslı sözde sosyal güvenlik reformlarını harfiyen uyguladılar. Sosyal güvenlik karşı devrim hazırlıklarının yapıldığı 2005-2008 döneminde, hükümetin ekonomi yönetiminde bulunan Kemal Unakıtan, Ali Babacan ve Mehmet Şimşek, sosyal güvenlik sistemini ve emekli haklarını "mali yük" ve "bütçe disiplinini bozan unsurlar" olarak görüyordu. Dönemin Maliye Bakanı Kemal Unakıtan, 2005'te sosyal güvenliğe bütçeden ayrılan payı "karadelik" olarak ilan etmişti. Bakan, sosyal güvenlik harcamalarının bütçe üzerinde bir "kâbus" ve "dipsiz kuyu" olduğunu savunarak, bu alandaki kamu harcamalarının ekonominin geneli için bir tehdit oluşturduğunu iddia ediyordu. Hükümetin ekonomi politikalarından sorumlu Ali Babacan, 2004 ve 2005 yıllarında IMF'ye sunulan niyet mektupları ve yaptığı çeşitli açıklamalarla, sosyal güvenlik sistemine verilen bütçe desteğinin yüzde 1 seviyesine düşürülmesini temel hedef olarak vadediyordu. Babacan, "sosyal güvenlik reformunun" temel amacının bu "açıkları" kapatmak ve devletin sosyal güvenliğe ayırdığı kaynakları minimize etmek olduğunu açıkça söylemişti. Mehmet Şimşek, 2007'de kabineye girmesinin ardından Türkiye'deki emekli aylıklarını yüksek bulduğunu söyleyerek, bazı emeklilerin çalışırken aldıkları ücretin %106'sını emekli aylığı olarak aldığından şikayet bile etmişti. NEREDEN ÇIKTI BU EN DÜŞÜK EMEKLİ AYLIĞI? Mehmet Şimşek'in "emekliler çalışırken aldıkları ücretin yüzde 106'sını emekli aylığı alıyor" yakınması her şeyi anlatıyor. Geçmişte emekliler çalışırken aldıkları ücret ve maaşının yaklaşık yüzde 70-75'ini emekli aylığı olarak alırdı. Dolayısıyla 35-40 yıl çalışan bir işçinin emekli aylığı Şimşek'in şikayet ettiği düzeye çıkabilirdi. Şimdi en düşük emekli aylığı olarak bilinen uygulama geçmişte emekli aylıklarının alt sınırıydı. 1999 öncesinde emekli aylıklarının alt sınırı (asgari emekli aylığı) yüzde 70 idi. Emekli aylıklarının alt sınırı 1999'da 4447 sayılı yasayla yüzde 35'e indirildi. 2019'a gelindiğinde bu durum dayanılmaz bir hal aldı ve AKP bir "yama" işlemine başladı. 1999'da getirilen ve 2008'de AKP'nin koruduğu yüzde 35 alt sınır uygulaması felaketle sonuçlandı ve AKP 2019'da tornistan ederek Hazine katkısıyla tamamlama uygulamasını başlattı. Ancak sistemin temel özelliklerini değiştirmek yerine adeta bir "sadaka" gibi emekli aylıklarının her dönem yasayla özel olarak düzenlemesini tercih ettiler. 2019'da yeniden başlayan en düşük emekli aylığı uygulaması ile bir başka tehlike ortaya çıktı. 2019'da en düşük emekli aylığı 1000 TL iken ortalama emekli aylığı 2090 TL idi. Ortalama emekli aylığı en düşük aylığın yüzde 109 fazlasıydı. Tahminin 2026'nın ilk 6 ayında ortalama emekli aylığının 23.500 TL civarında olması. 4,9 milyon en düşük emekli aylığı olan 20 bin liraya mahkum edilirken 16,5 milyonun ortalama aylığı ise 23 bin 500 TL civarındadır. AKP'li bir yerel siyasetçi, eskiden emekli aylıkları aylarca ödenmiyordu, CHP'nin yönettiği dönemde emekliler aylarca aylık alamıyordu, şimdi emekli aylığı az ama düzenli ödeniyor deyivermiş. Türkiye'de emekli aylıklarının ve memur maaşlarının ödenmemesi ve aylarca gecikmesi asla söz konusu olmadı. Ama mızrak çuvala sığmaz. Emekli aylığı sefaletinin sorumlusu AKP hükümetleridir.

Aynı haber, Türkiye gazetesinde Genel Yayın Koordinatörü Yücel Koç'un, Yeni Şafak'ta Genel Yayın Yönetmeni Hüseyin Likoğlu'nun ve Sabah'ta ise Haber Koordinatörü Kenan Kıran'ın imzasını taşıyordu. *** ÇAKIR, "İFTİRA" DEDİĞİ HABERİ OKUMAMIŞ CHP'den istifa eden Mersin Milletvekili Hasan Ufuk Çakır, AKP'ye geçmesini "Bana iftira attılar" diye savunmuş. CNN Türk, TV 100 gibi televizyon kanallarında da "Tutuklu belediye başkanları için 'aklanmalılar' çağrısı yapmıştı: CHP'li Çakır'ın eski adli arşiv kayıtları ortaya çıktı" haberinde Çakır'a "oto hırsızı" iftirası atıldığı söylendi. Dahası haberde Çakır'ın "otodan hırsızlık" sabıkası olduğu belirtilmiyor; Çakır'ın karıştığı olaylar arasında bu da sayılıyor. Bu belgeye göre de Çakır'ın "Adli SİCİL kaydı" yok; "Adli sicil ARŞİV kaydı" var. Belgenin, "karıştığı olaylar" başlıklı bölümünde de Çakır'ın 2006-2013 yılları arasında "otodan hırsızlık", "tehdit" "kasten yaralama" ve "hakaret" gibi olaylara karıştığı belirtiliyor. Ancak halktv.com.tr'nin haberinde bu konu aktarılırken "Çakır'ın kayıtlarına göre; 15 Aralık 2006 tarihli kayıtta ilk suçlama olarak "otodan hırsızlık" olarak yer aldı" denilmiş, ardından gelen cümleler de "suçlamalar yer aldı", "suç başlıkları bulundu" diye noktalanmış. Ayrıca başlıktaki "Tutuklu belediye başkanları için 'Aklanmalılar' çağrısı yapmıştı" ifadesi, Çakır'ın da aklanması gereken suçları olduğu ve haberin de Çakır'ın tavrına karşılık vermek amacıyla hazırlandığı algısı yaratıyor. Sözcü TV'nin haber sunucuları Serdar Cebe ve Ekrem Açıkel, dedektif kılığına girmiş, "Bitirim ikili" filminin yıldızları olarak ellerinde silahla birilerini kovalıyorlardı! Görselin altına yazılan "Aksiyon hiç bitmiyor, gerçekler Sözcü televizyonunda konuşuluyor!" cümlesi de dedektif kılığındaki silahlı "haber sunucuları" şovuna denk düşmüş! Gerçekten de bu görselde haber de yok, haber sunucuları da. Üstelik de aksiyon, şiddet ve silah "iyi haber, kaliteli haber" üretmenin, yayımlamanın ve "Gündemin nabzı"nı tutmanın aracı olarak sunuluyor. Sabah gazetesinin haberi, "Şehir hastaneleri sağlıkta Türkiye'yi zirveye taşıdı" başlığını taşıyordu. Spotu da aynen şöyleydi: "Sağlık alanında dünyanın referans aldığı Türkiye'de, 9 yılda, dünya standartlarında 5 yıldızlı otel konforunda 27 şehir hastanesi hizmete açıldı. 6'sının da bu yıl faaliyete geçmesi bekleniyor." Madem bir "haber" yazıyorsunuz; o zaman başlık ile haber metni arasında bir uyum olmalı. • Yeni Akit, Berlin'deki sabotaj eylemi sonrası başlayan elektrik kesintisini "Hans karanlıkta kaldı" başlığıyla alaycı dille haber yaptı. • Türkiye Basın Federasyonu Başkanı Sinan Burhan, TBMM'de karşılaştığı Cumhurbaşkanı Erdoğan'a, "Efendim, özledik sizi' dediğini", "sevgi gösterisinde bulunduğunu" ve "Erdoğan'ı sevdiğini" yazarak "iktidar yanlısı" gazeteciliğin yeni bir örneğini sergiledi. • THY, iktidar yanlısı Akşam, Aydınlık, Dünya, Hürriyet, Milliyet, Posta, Sabah, Takvim, Türkgün, Türkiye, Yeni Akit, Yeni Birlik ve Yeni Şafak gazetelerine "Türk Hava Yolları kanatlanıyor" başlıklı tam sayfa reklam verdi. • "Terör örgütü propagandası yaptıkları" suçlamasını geniş haber yapan iktidar medyası, İstanbul Barosu Başkanı İbrahim Kaboğlu ve yöneticilerinin beraatini görmezden geldi. • Show TV'nin "Gazi o parçanın çıkarılmasını istiyor" haberinde suçlanan doktor ve hastanenin karşı görüşü yoktu; haber tek yanlıydı.

Sevgili okurlarım, tarih boyunca insanoğlunun en önemli uğraşısı eğitim olmuştur. Eğitim yaşamla bağ kurmanın en önemli yoludur. İnsanoğlu yeryüzüne ilk ayak bastığı andan itibaren araştırmak, öğrenmek istemiştir. Eğitimin önemi ve faydaları maddeler halinde şöyle sıralanabilir; Mutlu ve kaliteli yaşam, Ekonomik refah,Eşitlik ve adalet, Bağımsızlık ve özgürlük, Özgüven, Medeni insan olma, Hayalleri gerçekleştirme, Toplumu ilerletme (Toplumsal Barış), Ulusal kalkınma. Görüldüğü gibi eğitimin bize sağladığı birçok fayda vardır. Eğitim sadece bireysel fayda sağlamaz. Atatürk; "Eğitimdir ki, bir milleti ya özgür, bağımsız, şanlı, yüksek bir topluluk halinde yaşatır; ya da esaret ve sefalete terk eder" demiştir. Atatürk bu sözüyle, eğitimin ne kadar önemli, değerli ve kritik bir etmen olduğunu vurgulamak istemiştir.

1985 yapımı bu film, politik baskı, kimlik, yalnızlık ve insan olma hâlini son derece sade ama çarpıcı bir anlatımla bir araya getirir. Film, Latin Amerika'daki bir askeri diktatörlük döneminde aynı hapishane hücresini paylaşmak zorunda kalan iki adamın hikâyesine odaklanır. Valentin (Raúl Juliá) ise devrimci idealleri uğruna hapsedilmiş, sert ve mesafeli bir politik tutukludur. Hector Babenco, politik bir hikâyeyi sloganlara başvurmadan anlatır. Film, ideolojilerden çok insan ilişkilerine odaklanır. Sonuç olarak Kiss of the Spider Woman, özgürlüğün yalnızca fiziksel değil, duygusal bir hâl olduğunu hatırlatan bir film.

Kâr amacı gütmeyen bir sivil toplum kuruluşu olan Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı (KEDV), dar gelirli kadınların yoksullukla mücadeledeki uzmanlıklarına, ailelerini ve toplumu geliştirme, dönüştürme güçlerine inancıyla; onlarla ilkeli bir ortaklık anlayışıyla çalışıyor, tüm projelerini onların ve çevrelerinin sinerjisiyle geliştiriyor, yerel yönetimler ve toplumdaki diğer aktörlerle işbirliği yapıyor. KEDV, 1986 yılından bu yana; yoksulluk ve eşitsizliklerin var olmadığı güçlü bir toplum oluşturmaya katkıda bulunmak amacıyla, kadınların yaşamlarını iyileştirme çabalarına destek olmak ve yerel kalkınmadaki liderliklerini güçlendirmek için çalışıyor. KEDV'nın vizyonunda ise, eşitsizliklerin ve yoksulluğun var olmadığı bir toplum var. KEDV bu hedefe ulaşmak için 3 ana program alanında çalışmalar yürütüyor: KEDV; başta İstanbul, İzmir, Mardin, Çanakkale, Şanlıurfa, Adana, Eskişehir olmak üzere Türkiye' nin hemen hemen her ilinde çalışmalar yürütüyor. Tüm çalışmalarını ve projelerini dar gelirli kadınların ve çevrelerinin sinerjisiyle geliştiriyor. KEDV, geçtiğimiz günlerde, "Sesimiz Birlikte Daha Gür Çıkar" başlıklı bir çağrı yayımladı. " 'Âdil, eşit ve sürdürülebilir bir gelecek için sesine ihtiyacımız var. Senin sesin de bu değişimin önemli bir parçası…' 'Daha Eşit Bir Gelecek' diyerek kadınların ücretsiz bakım emeğinin tanındığı, gelir dağılımının âdil olduğu bir düzeni talep ediyoruz. 'Kirletenler Bedelini Ödesin' çağrısıyla, iklim krizinden en çok etkilenen ama en az sorumlu olan kadınlar için âdil politikalar istiyoruz. 'Her Mahalleye Bir Yuva' diyerek, her çocuğun güvenli, ücretsiz ve eşit bakım hakkı olan alanlara erişebilmesi için mücadele ediyoruz. Her kampanya, kadınların yaşamında somut bir fark yaratmak için atılmış güçlü bir adım. Her imza, bu adımı daha da ileri taşıyacak bir el. Senin elin…" İmzamızı atmamız, mesajı paylaşmamız ve çevremizi bu çağrıya ortak etmemiz, değişimi birlikte mümkün kılmamız için çok değerli çünkü bazen bir cümle bile bir şeyleri değiştirebilir.